Sáng 10/7, Bộ Y tế phối hợp với UBND tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam tổ chức Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (11/7/2026) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.
Cơ hội và thách thức đối với công tác dân số
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết Việt Nam hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64, tạo cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, nhiều thách thức đang đặt ra, đặc biệt đối với giới trẻ.
“Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con, làm giảm mức sinh”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và gia tăng các dòng di cư.
Thách thức khác là tỉ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái). Điều này dẫn đến nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, khiến một bộ phận nam giới trẻ kết hôn muộn hoặc không có khả năng kết hôn, gia tăng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới và tội phạm xuyên quốc gia.
Ngoài ra, mang thai và sinh con ở phụ nữ tuổi vị thành niên tăng cao; tỉ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức cao. Những tồn tại này ảnh hưởng lớn đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Già hóa dân số nhanh và áp lực lên thế hệ trẻ
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên chỉ ra rằng Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh: năm 2024, cứ 2 trẻ em có 1 người cao tuổi; dự báo 50 năm sau, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Xu hướng sinh ít con ở giới trẻ càng đẩy nhanh quá trình này.
“Nếu không có giải pháp phù hợp, trong tương lai lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng lớn đối với thế hệ trẻ”, ông Tuyên nói.
Thời gian gần đây, công tác dân số ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng. Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số và phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số và các quyết định phê duyệt chương trình được triển khai đồng bộ trên cả nước.
Khảo sát của UNFPA: Người trẻ mong muốn lập gia đình nhưng gặp rào cản
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, giới thiệu Khảo sát Tương lai Nhân khẩu học do UNFPA thực hiện với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet (18-39 tuổi) tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai.
Tuy nhiên, khảo sát cũng chỉ ra khó khăn trong việc biến mong muốn thành hiện thực. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi cân nhắc lập gia đình, với 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng. Khó khăn về kinh tế và nhà ở là rào cản phổ biến đối với việc bắt đầu mối quan hệ lâu dài và sinh con.
Ông Matt Jackson nhấn mạnh: “Hỗ trợ thanh niên không chỉ là câu chuyện về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.”
Triển khai hiệu quả Luật Dân số và đổi mới truyền thông
Thay mặt Bộ Y tế, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số chủ động phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình, đề án về dân số và phát triển, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
Cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác dân số, nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng chính sách dân số thích ứng với biến đổi nhân khẩu học.
“Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vai trò và sứ mệnh của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc hùng cường và thịnh vượng”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Ngay sau lễ mít tinh, đông đảo đại biểu, thanh niên, sinh viên đã tham gia diễu hành cổ động hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 2026 trên các tuyến phố với các thông điệp về công tác dân số, đặc biệt là vai trò và trách nhiệm của thanh niên đối với bản thân, gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.
