Sáng 10/7, Bộ Y tế phối hợp UBND tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam tổ chức Lễ Mít-tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (11/7/2026) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức nhân khẩu học nghiêm trọng.
Bốn thách thức lớn trong công tác dân số
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chỉ ra 4 thách thức chính. Thứ nhất, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến. Nếu kéo dài, xu hướng mức sinh thấp sẽ tác động trực tiếp tới quy mô và cơ cấu dân số, gây thiếu hụt lao động, suy giảm dân số, đẩy nhanh già hóa và gia tăng di cư.
Thứ hai, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái). Điều này dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, khiến nhiều nam giới kết hôn muộn hoặc không thể kết hôn, gia tăng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm và bạo hành giới.
Thứ ba, tình trạng mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên gia tăng; tỷ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức 15% (năm 2023), và tình trạng hôn nhân cận huyết chưa chấm dứt. Chiều cao thanh niên Việt Nam cải thiện chậm, chưa đáp ứng kỳ vọng.
Già hóa dân số nhanh chóng
Thứ tư, tốc độ già hóa dân số rất nhanh. Năm 2024, cứ 2 trẻ em có 1 người cao tuổi; dự báo 50 năm sau, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Xu hướng sinh ít con càng đẩy nhanh quá trình này. Nếu không có giải pháp phù hợp, lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi ngày càng lớn.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: “Những tồn tại, hạn chế nêu trên sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” Ông cũng cho rằng sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc hùng cường, thịnh vượng.
Thành tựu và cơ hội từ cơ cấu dân số vàng
Trong 30 năm qua, Việt Nam đã nỗ lực giải quyết bất bình đẳng và thu hẹp khoảng cách kinh tế-xã hội giữa các vùng. Chỉ số phát triển con người được cải thiện đáng kể, đạt mức trung bình thế giới. Tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong mẹ và tử vong trẻ em giảm mạnh.
Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số và phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Các nghị định, thông tư hướng dẫn được ban hành đồng bộ.
Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng với gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64. Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhận định: “Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong hành trình chuyển dịch nhân khẩu học.” Bà đánh giá cao Chính phủ Việt Nam đã thúc đẩy chương trình nghị sự về dân số và phát triển dựa trên quyền con người và quyền lựa chọn.
Kêu gọi hành động từ thanh niên và quốc tế
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số phối hợp triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035. Ông cũng kêu gọi các bộ, ngành, địa phương bảo đảm nguồn lực, và đề nghị Liên hợp quốc, UNFPA tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế.
Ngay sau lễ mít-tinh, thanh niên, sinh viên đã tham gia diễu hành cổ động trên các tuyến phố với thông điệp về vai trò của thanh niên đối với gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.
Theo Báo cáo Thanh niên thế giới 2026 của Liên hợp quốc, thế giới có 1,3 tỷ người từ 15-24 tuổi (trong tổng số hơn 8,2 tỷ người). Tỷ lệ thanh niên trong tổng dân số toàn cầu giảm từ 17,8% (năm 2000) xuống 15,6% (năm 2025) và dự báo xuống 13,3% vào năm 2050. Một số quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản có tỷ lệ này rất thấp. Gần 1/5 phụ nữ 20-24 tuổi đã kết hôn hoặc sống chung trước 18 tuổi. Mỗi năm, gần 1/10 phụ nữ và trẻ em gái 15-19 tuổi sinh con ở các nước thu nhập thấp. Trên toàn cầu, mỗi ngày có hơn một triệu ca nhiễm bệnh lây truyền qua đường tình dục mới, tỷ lệ cao ở giới trẻ.
