Dân số Nhật Bản suy giảm mạnh
Số trẻ sinh ra tại Nhật Bản trong năm 2023 đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn 758.631 trẻ, theo dữ liệu mới nhất từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản. Đây là năm thứ tám liên tiếp số sinh giảm, và là con số thấp nhất kể từ khi bắt đầu thống kê vào năm 1899. Cùng với đó, số người chết lên tới 1,59 triệu người, khiến dân số nước này giảm ròng hơn 830.000 người.
Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio từng gọi tình trạng mức sinh thấp này là 'mối đe dọa nghiêm trọng nhất' đối với xã hội Nhật Bản. Trong một bài phát biểu đầu năm 2023, ông nhấn mạnh: 'Nhật Bản đang đứng trên bờ vực không thể duy trì các chức năng xã hội của mình nếu chúng ta không hành động ngay'.
Nguyên nhân và hệ lụy
Các chuyên gia nhân khẩu học chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ sinh thấp kéo dài, bao gồm chi phí nuôi con cao, thiếu nhà ở giá rẻ, văn hóa làm việc căng thẳng, và sự thay đổi trong quan niệm hôn nhân. Nhiều phụ nữ Nhật Bản ngày càng chọn sự nghiệp thay vì kết hôn và sinh con, trong khi nam giới đối mặt với áp lực tài chính khiến họ ngại lập gia đình.
Hệ lụy trước mắt là lực lượng lao động thu hẹp, gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và nền kinh tế. Dân số già khiến chi phí y tế và lương hưu tăng cao, trong khi số người trong độ tuổi lao động giảm. Theo dự báo của Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật Bản, dân số nước này có thể giảm từ mức 125 triệu hiện nay xuống còn 87 triệu vào năm 2065 nếu không có thay đổi.
Chính sách ứng phó của chính phủ
Trước tình hình cấp bách, chính phủ Nhật Bản đã triển khai nhiều biện pháp khuyến khích sinh đẻ. Tháng 6 năm 2023, Nội các thông qua gói chính sách 'Trẻ em và Gia đình' trị giá 3,5 nghìn tỷ yên (khoảng 25 tỷ USD) mỗi năm, bao gồm tăng trợ cấp nuôi con, mở rộng nghỉ thai sản cho nam giới, và hỗ trợ chi phí y tế cho trẻ em.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng các biện pháp này chưa đủ mạnh. Giáo sư Akito Kamata từ Đại học Tokyo nhận xét: 'Các chính sách hiện tại chỉ giải quyết phần ngọn chứ không phải gốc rễ vấn đề. Cần thay đổi văn hóa làm việc và quan niệm xã hội về hôn nhân, vai trò giới mới có thể tạo nên khác biệt'.
So sánh với các nước khác
Nhật Bản không đơn độc trong cuộc khủng hoảng nhân khẩu học. Hàn Quốc, Trung Quốc, và nhiều nước châu Âu cũng đối mặt với tỷ lệ sinh thấp. Tuy nhiên, Nhật Bản là một trong những nước có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, với tỷ lệ người trên 65 tuổi chiếm hơn 29% dân số.
Chính phủ Nhật Bản cũng đang xem xét các biện pháp nhập cư để bù đắp thiếu hụt lao động, nhưng vấn đề này vẫn gây tranh cãi trong xã hội vốn có truyền thống đồng nhất về văn hóa và sắc tộc.
Kết luận
Số liệu sinh năm 2023 là một hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ. Nếu không có sự thay đổi căn bản, Nhật Bản sẽ tiếp tục chứng kiến sự suy giảm dân số và già hóa, đe dọa sức sống của nền kinh tế và xã hội. Các nhà hoạch định chính sách đang chạy đua với thời gian để tìm ra giải pháp hữu hiệu.
