Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, tăng nhẹ 0,02 con so với năm 2024. Đây là năm thứ 4 liên tiếp mức sinh dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ). Dữ liệu từ 34 tỉnh, thành phố cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2026, con số này ước tính tăng lên 1,96 con/phụ nữ.
Hệ lụy từ mức sinh thấp kéo dài
Các chuyên gia cảnh báo, mức sinh thấp kéo dài sẽ dẫn đến suy giảm quy mô dân số, thiếu hụt lao động và đẩy nhanh quá trình già hóa dân số. Theo dữ liệu từ Cục Dân số, tổng tỉ suất sinh (TFR) của Việt Nam đã giảm mạnh từ 6,4 con/phụ nữ năm 1960 xuống còn 1,83 con năm 2025, thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ, mức thấp nhất trong lịch sử.
Chính sách hỗ trợ tiền mặt và nhà ở
Trước thực trạng này, nhiều địa phương đã triển khai chính sách hỗ trợ bằng tiền mặt nhằm khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con. Đến nay, 8/34 tỉnh, thành phố đã ban hành chính sách dân số, trong đó 5 địa phương có cơ chế hỗ trợ. Cụ thể: TP.HCM hỗ trợ một lần 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng; Tây Ninh 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp cùng hỗ trợ 1 triệu đồng.
Đối với tập thể, một số địa phương áp dụng chính sách khen thưởng cho xã, phường đạt tỉ lệ 60% số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con trong 3 năm hoặc 5 năm liên tục. Nơi thưởng cao nhất là Tây Ninh (200-300 triệu đồng), TP.HCM thưởng 30-60 triệu đồng, Đồng Tháp 30-50 triệu đồng, Đồng Nai 20-40 triệu đồng.
Luật Dân số quy định, Nhà nước có chính sách hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con, bao gồm chính sách về nhà ở để gia tăng tỷ lệ sinh, đạt mức sinh thay thế bền vững; ưu tiên đối với tỉnh, thành phố có mức sinh thấp. Đáng chú ý, người có 2 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc mua nhà ở xã hội. Bộ Y tế và Bộ Xây dựng đã thống nhất các nội dung để đưa vào Luật Nhà ở (sửa đổi). Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết sẽ ban hành hướng dẫn chuyên môn để cụ thể hóa và triển khai chính sách.
Giải pháp đồng bộ cần thiết
Việc hỗ trợ tiền mặt chỉ là một phần của bài toán. Các chuyên gia cho rằng để người dân yên tâm sinh và nuôi con, cần đồng bộ nhiều giải pháp về nhà ở, việc làm, giáo dục, chăm sóc trẻ em và môi trường sống, tạo điều kiện để mỗi gia đình có thể đưa ra lựa chọn sinh con phù hợp.
