Cuộc điện thoại của ông Nguyễn Sỹ Hồ, một nhà giáo về hưu nổi tiếng vì hàng chục năm tự nguyện đi tìm mộ liệt sĩ, với giọng đầy cảm xúc khiến chúng tôi lặng người. Ông bảo có một "nỗi đau không thể gọi tên". Đó là câu chuyện về gia đình của cô giáo Hoàng Thị Tầm, ở tỉnh Thanh Hóa, nơi có 4 liệt sĩ gồm anh trai và 3 cháu trai con của Mẹ Việt Nam anh hùng, đã lần lượt hy sinh nhưng đến nay vẫn chưa thể xác định chính xác mộ của họ.
Bốn lần tiễn người thân ra đi, bốn lần nhận tin dữ
Bà Hoàng Thị Tầm, 81 tuổi, nghẹn ngào kể lại: "Từ ngày nhận giấy báo tử đến giờ, nếu tính luôn trường hợp của cháu Hạnh thì gia đình vẫn chưa biết anh trai và 3 cháu trai được chôn cất ở đâu". Trong gia đình ấy, người anh trai của bà là liệt sĩ Hoàng Bá Thập, sinh năm 1941, trung sĩ, Tiểu đội trưởng tăng thiết giáp, hy sinh năm 1974 tại chiến trường Bù Đốp, Bình Phước cũ. Các người cháu liệt sĩ gồm: Hoàng Bá Hạnh, sinh năm 1943, công nhân Khu gang thép Thái Nguyên rồi tham gia chiến đấu, hy sinh năm 1967 khi 24 tuổi; Hoàng Bá Tự, sinh năm 1950, nhập ngũ tháng 7.1968, hy sinh năm 1970 tại mặt trận phía nam, vừa tròn 20 tuổi; Hoàng Bá Do, sinh năm 1953, nhập ngũ khi 16 tuổi, hy sinh năm 1974 tại chiến trường mà người chú Hoàng Bá Thập ngã xuống, mới sang tuổi 21.
Từ năm 1967 đến 1974, chỉ trong 7 năm, bà Nguyễn Thị Quý (Mẹ Việt Nam anh hùng, đã mất) ở vùng quê nghèo tỉnh Thanh Hóa đã nhận đến 4 giấy báo tử của 3 con trai và người em trai của chồng. Bà Tầm cho biết: "Cha mẹ tôi mất sớm nên anh Hoàng Bá Thập trước khi nhập ngũ sống cùng gia đình vợ chồng anh Hoàng Bá Hạnh và chị Nguyễn Thị Quý".
Phát hiện hai ngôi mộ giống thông tin, chỉ khác tên
Nhiều năm qua, gia đình bà Tầm không ngừng tìm kiếm mộ người thân. Gần đây, họ phát hiện tại một nghĩa trang liệt sĩ ở Thái Nguyên có hai ngôi mộ mang thông tin gần như trùng khớp: một mộ tên Hoàng Bá Hạch, một mộ tên Hoàng Bá Hạnh. Trong khi ở địa phương chỉ có liệt sĩ Hoàng Bá Hạnh được công nhận. Bà Tầm tâm sự: "Đã như thế rồi, nhưng vẫn chưa hoàn toàn đủ căn cứ chính xác nên gia đình không dám nhận. Chúng tôi sợ nhầm. Nhận nhầm mộ người khác thì có lỗi với người đã khuất, mà nếu bỏ sót người thân mình thì càng đau hơn".
Nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ
Giấy báo tử chỉ để lại những dòng thông tin ngắn ngủi. Những người đồng đội cùng đơn vị của 4 liệt sĩ giờ phần lớn đã tuổi cao, nhiều người đã mất, khiến việc tìm kiếm càng khó khăn. Bà Hoàng Thị Ngợi, vợ liệt sĩ Hoàng Bá Thập, vẫn nâng niu bằng Tổ quốc ghi công của chồng nhưng chưa biết mộ chồng ở đâu.
Nhà giáo Nguyễn Sỹ Hồ, người nhiều năm hỗ trợ tìm kiếm mộ liệt sĩ, xúc động: "Chúng ta đang sống trong hòa bình. Xin đừng quên cái giá của hòa bình là những gia đình như thế này".
Ước mong giản dị của người ở lại
Ở tuổi 81, điều ước lớn nhất của bà Hoàng Thị Tầm là một lần được đứng trước đúng phần mộ của anh trai và 3 người cháu, một lần được thắp nén nhang thay người mẹ đã khuất. Biết đâu, trong ký ức của ai đó còn lưu giữ thông tin về nơi các liệt sĩ họ Hoàng đã nằm xuống.
THÔNG TIN KẾT NỐI TÌM KIẾM MỘ LIỆT SĨ: Những cựu chiến binh, đồng đội hoặc người có thông tin xin liên hệ cô giáo Hoàng Thị Tầm, điện thoại: 0358 116 706, hoặc ông Nguyễn Sỹ Hồ, điện thoại: 0941 540 799, Facebook: hohatinh.
