Già hóa dân số không còn là dự báo xa, mà đang hiện hữu rõ nét trong từng biến động của cơ cấu lao động. Trước thực tế đó, tỉnh Khánh Hòa chủ động xây dựng chính sách lao động thích ứng với già hóa dân số, nhằm duy trì nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Mục tiêu đến năm 2030
Theo mục tiêu đến năm 2030, tỉnh phấn đấu nâng tỷ lệ lao động từ 50 tuổi trở lên có việc làm đạt ít nhất 45% tổng số lao động đang làm việc; từ 40% đến 50% lao động trung niên và người cao tuổi có nhu cầu được đào tạo lại, tư vấn, giới thiệu việc làm. Đồng thời, địa phương sẽ phát triển các mô hình việc làm linh hoạt, hỗ trợ ít nhất 200 người cao tuổi khởi nghiệp và tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động thông qua các mô hình này.
Áp lực từ quá trình già hóa dân số
Những năm gần đây, cơ cấu dân số của Khánh Hòa đang chuyển dịch nhanh theo hướng giảm dần tỷ lệ dân số trẻ và gia tăng nhóm dân số trung niên, người cao tuổi. Nếu năm 2021, người từ 60 tuổi trở lên chiếm 12,3% dân số toàn tỉnh thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên 14,4% và dự báo đạt khoảng 16,9% vào năm 2030. Chỉ số già hóa dân số cũng tăng từ 46,15% năm 2021 lên 52,75% năm 2024.
Bình quân độ tuổi của nhiều nghệ nhân tại làng gốm Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa xấp xỉ 70 tuổi trở lên, cho thấy tốc độ già hóa dân số đang diễn ra ngày càng nhanh hơn. Song hành với đó, tuổi thọ trung bình của người dân tiếp tục được cải thiện, từ 73,5 tuổi năm 2021 lên 74,5 tuổi năm 2024. Những con số ấy phản ánh sự tiến bộ về chất lượng sống, y tế và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, đây cũng là dấu hiệu cho thấy tốc độ già hóa dân số đang diễn ra ngày càng nhanh hơn.
Đáng chú ý, quá trình già hóa tập trung nhiều ở khu vực đô thị và ven biển, nơi mức sinh giảm và lao động trẻ có xu hướng dịch chuyển tới các trung tâm kinh tế lớn. Điều này khiến thị trường lao động địa phương đứng trước áp lực kép: Thiếu hụt lao động trẻ trong khi nhu cầu bảo đảm an sinh xã hội ngày càng gia tăng.
Theo ông Nguyễn Thành Sơn, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, toàn tỉnh hiện có hơn một triệu người từ 15 tuổi trở lên tham gia hoặc có khả năng tham gia thị trường lao động. Tuy nhiên, cơ cấu lao động đang có xu hướng “già hóa từ bên trong” khi nhóm lao động từ 40-59 tuổi tăng nhanh, trong khi lực lượng lao động trẻ tăng chậm.
Thực tế cho thấy, các mô hình việc làm linh hoạt, bán thời gian phù hợp với sức khỏe và kinh nghiệm của người lớn tuổi vẫn chưa phát triển đồng bộ. Nhiều lao động trung niên còn gặp khó khăn trong tiếp cận đào tạo lại, chuyển đổi nghề, nhất là trước yêu cầu chuyển đổi số và đổi mới công nghệ ngày càng mạnh mẽ. Nếu không kịp thích ứng, một số lao động có nguy cơ bị đào thải khi doanh nghiệp tái cơ cấu hoặc nâng cấp công nghệ sản xuất.
Ở chiều ngược lại, hằng năm thị trường lao động của tỉnh vẫn phát sinh hàng chục nghìn vị trí việc làm mới trong lĩnh vực dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến và kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, phần lớn vẫn thuộc nhóm kỹ năng thấp, giá trị gia tăng chưa cao, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành kinh tế mới. Đây là nguy cơ dẫn tới thiếu hụt lao động chất lượng, suy giảm năng suất và gia tăng áp lực an sinh xã hội trong trung và dài hạn.
Để giữ ổn định thị trường lao động
Trước những thách thức đặt ra, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã triển khai Đề án chính sách lao động, việc làm thích ứng với già hóa dân số, với quan điểm xem người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội. Trên cơ sở đó, tỉnh tập trung xây dựng các giải pháp đồng bộ nhằm duy trì nguồn cung lao động, nâng cao năng suất và tạo việc làm bền vững, đặc biệt đối với nhóm lao động trung niên và người cao tuổi.
Theo Sở Nội vụ, Khánh Hòa sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thích ứng với già hóa dân số; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và sử dụng lao động lớn tuổi, cải thiện điều kiện làm việc phù hợp với sức khỏe của người lao động. Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển thị trường lao động theo hướng hiện đại, linh hoạt; tăng cường kết nối cung-cầu lao động và tổ chức các sàn giao dịch việc làm chuyên đề dành cho lao động từ 40 tuổi trở lên nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm phù hợp.
Công tác đào tạo lại và nâng cao kỹ năng nghề cũng được chú trọng với các chương trình đào tạo ngắn hạn, linh hoạt, ưu tiên những lĩnh vực phù hợp như du lịch-dịch vụ chất lượng cao, kinh tế biển, logistics và chăm sóc sức khỏe. Đây được xem là giải pháp quan trọng để người lao động lớn tuổi tiếp tục thích nghi với sự thay đổi của thị trường việc làm.
Đặc biệt, Khánh Hòa định hướng phát triển các mô hình kinh tế đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi, tạo điều kiện cho lao động trung niên và người cao tuổi tham gia khởi nghiệp, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để tự tạo việc làm, nâng cao thu nhập. Tỉnh Khánh Hòa khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động có kinh nghiệm ở các vị trí cố vấn, truyền nghề để tận dụng nguồn nhân lực sẵn có, góp phần lưu giữ tri thức, kỹ năng nghề được tích lũy qua nhiều năm lao động.
Song song đó, tỉnh sẽ xây dựng bộ tiêu chí “doanh nghiệp thân thiện với người lao động lớn tuổi”, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động có kinh nghiệm ở các vị trí cố vấn, truyền nghề. Đây không chỉ là giải pháp tận dụng nguồn nhân lực sẵn có mà còn góp phần lưu giữ tri thức, kỹ năng nghề được tích lũy qua nhiều năm lao động.
Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược. Nhưng nếu được chuẩn bị từ sớm bằng những chính sách phù hợp, đây không chỉ là thách thức mà còn có thể trở thành cơ hội để tái cấu trúc thị trường lao động theo hướng bền vững hơn. Với định hướng chủ động thích ứng, Khánh Hòa đang từng bước biến áp lực dân số thành động lực phát triển, bảo đảm ổn định xã hội và duy trì đà tăng trưởng trong giai đoạn mới.
