Trong suốt nhiều năm qua, các hộ dân sinh sống tại vùng sâu, vùng xa của tỉnh Tuyên Quang luôn phải đối mặt với nhiều khó khăn do thiếu vốn sản xuất, thiếu đất canh tác và hạn chế trong việc tiếp cận thông tin. Việc chậm cập nhật các chủ trương, chính sách mới, cùng với sự thiếu hụt thông tin về thị trường và khoa học kỹ thuật đã khiến người dân gặp trở ngại lớn trong việc nâng cao năng suất và hiệu quả lao động. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều hộ gia đình rơi vào vòng luẩn quẩn của nghèo đói, mặc dù đã được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.
Giảm nghèo thông tin là nhiệm vụ trọng tâm
Trước thực trạng đó, tỉnh Tuyên Quang đã xác định giảm nghèo thông tin là một nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, việc đưa Internet, các thiết bị số và kênh truyền thông về tận cơ sở được đẩy mạnh nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thông tin cho người dân, từng bước thay đổi tư duy và nhận thức. Điểm cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc “có thông tin”, mà quan trọng hơn là “hiểu thông tin” và “biết cách sử dụng thông tin” một cách hiệu quả. Vì vậy, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức được các cấp chính quyền địa phương triển khai đồng bộ, hướng đến thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân.
Chuyển biến từ tâm lý thụ động sang chủ động
Nhờ tiếp cận được thông tin và biết cách khai thác hiệu quả, người dân đã chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập. Một trong những chuyển biến rõ nét nhất là sự thay đổi từ tâm lý thụ động, trông chờ, ỷ lại sang tinh thần chủ động học hỏi, tìm kiếm cơ hội phát triển. Thông qua các lớp tập huấn, buổi sinh hoạt cộng đồng, người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet, tham gia các nhóm Zalo, Facebook để cập nhật thông tin về sản xuất, việc làm và thị trường. Khi nhận thức được giá trị của thông tin, nhiều người đã coi thiết bị số là công cụ hữu hiệu, từ đó mạnh dạn áp dụng vào thực tế.
Củng cố hệ thống truyền thông cơ sở
Song song với đó, hệ thống truyền thông cơ sở tiếp tục được củng cố và đổi mới. Nội dung tuyên truyền được thiết kế ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng; hình thức truyền tải linh hoạt, kết hợp giữa loa truyền thanh, tài liệu trực quan và truyền thông số. Ở nhiều thôn, bản, cán bộ cơ sở trực tiếp “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân từng bước tiếp cận và sử dụng các nền tảng số trong đời sống hàng ngày.
Vai trò của người có uy tín trong cộng đồng
Đặc biệt, vai trò của người có uy tín trong cộng đồng ngày càng được phát huy rõ nét trong công tác giảm nghèo thông tin. Với lợi thế gần gũi, hiểu phong tục, tập quán và có tiếng nói trong cộng đồng, họ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền, vận động người dân thay đổi nhận thức. Nhiều già làng, trưởng thôn, người có uy tín tích cực tham gia phổ biến chủ trương, chính sách, trực tiếp hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất và cách tiếp cận thông tin mới. Sự gương mẫu của họ đã tạo niềm tin và sức lan tỏa mạnh mẽ, giúp người dân mạnh dạn tiếp cận cái mới, từng bước thay đổi tư duy.
Những mô hình sản xuất hiệu quả từ tiếp cận thông tin
Nhờ tiếp cận thông tin và biết cách khai thác hiệu quả, người dân đã chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất. Điển hình như gia đình chị Hoàng Thị Thập, thôn Hoa Lũng, xã Phú Lương, đã mạnh dạn chuyển đổi 0,7 ha đất màu kém hiệu quả sang trồng dâu nuôi tằm. Nhờ chủ động tìm hiểu thông tin, học hỏi kỹ thuật qua các kênh truyền thông và từ những người có kinh nghiệm, mô hình của gia đình chị nhanh chóng phát huy hiệu quả. Trung bình mỗi năm chị nuôi 8-9 lứa tằm, sản lượng kén đạt khoảng 60 kg/lứa, mang lại thu nhập gần 80 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với trồng ngô, sắn trước đây.
Nhiều hộ dân ở xã Bắc Quang cũng mạnh dạn chuyển đổi hàng chục héc-ta đất sang trồng dâu nuôi tằm. Dù mới triển khai trong thời gian ngắn, mô hình đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân. Gia đình anh Nguyễn Văn Trọng tại thôn Minh Thắng 2 là một điển hình khi chuyển đổi 1,2 ha đất soi bãi sang trồng dâu nuôi tằm, từng bước nâng cao thu nhập nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật và tận dụng tốt nguồn thông tin.
Lồng ghép giảm nghèo thông tin với phát triển kinh tế
Việc lồng ghép giảm nghèo thông tin với các chương trình phát triển kinh tế đã tạo ra những chuyển biến tích cực trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Người dân không chỉ thay đổi phương thức sản xuất mà còn biết mở rộng thị trường tiêu thụ, quảng bá sản phẩm qua mạng xã hội, kết nối với doanh nghiệp và thương lái. Từ đó, giảm dần sự phụ thuộc vào các kênh mua bán truyền thống, nâng cao tính chủ động trong phát triển kinh tế hộ gia đình.
Những thách thức còn tồn tại
Tuy vậy, quá trình thay đổi nhận thức vẫn cần thêm thời gian và sự kiên trì. Ở một số nơi, người dân còn tâm lý e ngại công nghệ, chưa sẵn sàng tiếp cận cái mới. Điều này đòi hỏi công tác tuyên truyền phải được đổi mới theo hướng linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng, kết hợp hài hòa giữa trực tiếp và gián tiếp, giữa truyền thống và hiện đại. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ cơ sở và các tổ chức đoàn thể tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc “dẫn dắt” người dân. Khi kết hợp hiệu quả giữa lực lượng này với người có uy tín trong cộng đồng, công tác giảm nghèo thông tin sẽ có thêm sức mạnh lan tỏa, thực hiện thành công các mục tiêu giảm nghèo bền vững ở Tuyên Quang trong thời gian tới.
