Chiến tranh đã lùi xa hơn bảy thập kỷ, nhưng hành trình xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ vẫn chưa dừng lại. Trên khắp cả nước, hàng vạn phần mộ vẫn nằm đó mà chưa có tên, để lại nỗi đau và sự trăn trở cho các cấp chính quyền, lực lượng chức năng và hàng triệu thân nhân liệt sĩ. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế, một trong những nghĩa trang lớn nhất miền Trung, hiện còn 1.456 phần mộ chưa xác định được danh tính. Những ngôi mộ vô danh ấy đang dần được đưa vào quy trình nhận dạng hiện đại, với kỳ vọng trả lại tên tuổi cho các anh hùng đã ngã xuống.
Số hóa dữ liệu và khai quật lấy mẫu ADN
Từ đầu năm 2024, các lực lượng gồm Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và các đơn vị chức năng đã triển khai đồng bộ việc số hóa toàn bộ hồ sơ, bia mộ và thông tin liên quan tại nghĩa trang. Mỗi phần mộ được đánh mã số, chụp ảnh, ghi chép vị trí và lập cơ sở dữ liệu kỹ thuật số, tạo điều kiện cho việc đối chiếu sau này. Song song đó, công tác khai quật và lấy mẫu sinh phẩm (xương, răng, mô) từ các hài cốt chưa xác định được tiến hành theo quy trình nghiêm ngặt, đảm bảo không làm hư hại di cốt và bảo tồn tối đa vật chứng.
Mẫu sinh phẩm sau đó được gửi đến các trung tâm giám định ADN của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, nơi các chuyên gia sẽ tiến hành phân tích, so sánh với ngân hàng gen của thân nhân liệt sĩ. Theo thống kê sơ bộ, đến nay đã có hơn 200 mẫu được thu thập tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế, và dự kiến sẽ hoàn thành lấy mẫu tất cả 1.456 phần mộ trong vòng 12 tháng tới, nằm trong lộ trình của chiến dịch đặc biệt.
Chiến dịch 500 ngày đêm: Nỗ lực toàn quốc
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin được Thủ tướng Chính phủ phát động từ tháng 7/2023, với mục tiêu cơ bản hoàn thành việc xác định danh tính cho số lượng lớn hài cốt liệt sĩ chưa có tên trên toàn quốc. Đây là một trong những chiến dịch quy mô lớn nhất từ trước tới nay, huy động sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và lực lượng vũ trang. Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế là một trong những điểm nóng được ưu tiên, bởi nơi đây quy tụ hài cốt của các liệt sĩ hy sinh trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhiều người trong số họ không còn giấy tờ tùy thân.
Việc xác định danh tính không chỉ dừng lại ở kỹ thuật ADN mà còn đòi hỏi sự kết hợp với các nguồn tư liệu lịch sử, hồ sơ lưu trữ và lời kể của nhân chứng. Nhiều trường hợp, các mẫu ADN thu được phải đối chiếu với hàng nghìn mẫu thân nhân trên khắp cả nước, đôi khi mất nhiều tháng mới có kết quả chính xác. Dù vậy, những thành công ban đầu đã mang lại niềm hy vọng cho các gia đình liệt sĩ.
Ý nghĩa và sự tiếp nối
Đối với thân nhân liệt sĩ, việc tìm thấy tên tuổi người thân trên bia mộ là một sự giải thoát cả về mặt tinh thần và tâm linh. Nhiều gia đình đã chờ đợi hàng chục năm, thậm chí qua nhiều thế hệ, để được biết chính xác nơi an nghỉ cuối cùng của người thân. Chị Nguyễn Thị Lan, một người dân ở Hà Nội có chú ruột hy sinh tại Huế, chia sẻ: "Gia đình tôi đã nhiều lần vào Nghĩa trang Huế tìm nhưng không thấy tên. Giờ nghe tin có chương trình ADN, chúng tôi hy vọng cuối cùng sẽ có kết quả."
Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là nghĩa cử tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với các anh hùng đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi phần mộ được xác định danh tính là một mảnh ghép hoàn chỉnh trong bức tranh lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Các địa phương khác như Quảng Trị, Quảng Bình, Nghệ An cũng đang đẩy nhanh tiến độ khai quật và giám định, với tổng số hàng chục nghìn mẫu dự kiến được xử lý trong năm 2025.
Hành trình này vẫn còn dài phía trước, nhưng với sự quyết tâm của toàn hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân, niềm tin về một ngày không xa, tất cả các liệt sĩ sẽ được gọi tên, sẽ thành hiện thực.
