Hơn 40 năm qua, dấu chân các thế hệ người lính quy tập của tỉnh Nghệ An đã in khắp những cánh rừng già, đỉnh núi hiểm trở và chiến trường cũ trên đất Lào. Từ những chuyến đi ấy, 12.817 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đã được tìm thấy, hồi hương và an táng trong lòng Đất mẹ. Tuy nhiên, mới chỉ hơn 1.600 liệt sĩ được xác định danh tính và bàn giao cho gia đình, tức khoảng 12%. Hơn 11.000 phần mộ liệt sĩ vẫn chưa xác định được thông tin.
Nỗ lực quy tập mùa khô vừa qua
Đợt quy tập mùa khô vừa qua, Thiếu tá Nguyễn Văn Thắng, Đội quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An cùng đồng đội đã tìm kiếm, cất bốc và hồi hương thêm 80 hài cốt liệt sĩ tại các tỉnh Xiêng Khoảng, Xây Xổm Bun và Viêng Chăn, hoàn thành 100% chỉ tiêu được giao. Riêng tổ công tác do anh phụ trách quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ tại các huyện Mường Pẹt, Noọng Hét và Mường Khun, tỉnh Xiêng Khoảng.
Đằng sau con số ấy là hàng tháng trời không quản ngại khó khăn, gian khổ và nguy hiểm, kiên trì lần theo những ký ức đã lùi xa hơn nửa thế kỷ của các cựu chiến binh và người dân bản địa. Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Thắng, việc khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn do khí hậu, thời tiết khắc nghiệt. Phần mộ liệt sĩ chủ yếu nằm ở vùng núi cao, hang đá, rừng sâu, những vùng trọng điểm đánh phá trước đây của địch, lượng bom, mìn, vật liệu nổ sót lại nhiều.
Thách thức từ thời gian và nhân chứng
Thời gian trôi qua, việc khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn. Thách thức lớn nhất chính là thời gian, bởi mỗi năm trôi qua, những nhân chứng chiến tranh lại ít dần, ký ức chiến trường cũng phai mờ theo năm tháng. Trải qua nhiều năm, hài cốt các liệt sĩ hòa vào lòng đất… Vừa trở về sau những tháng ngày len lỏi giữa rừng sâu tìm đồng đội trên đất Lào, anh và các đồng đội lại tiếp tục tham gia vào nhiệm vụ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN ở Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương.
Việc lấy mẫu đòi hỏi phải được thực hiện chặt chẽ, khoa học và bảo đảm sự tôn nghiêm. Toàn tỉnh Nghệ An có gần 2.500 phần mộ tại 32 nghĩa trang cần lấy mẫu sinh phẩm; trong đó, Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương có 1.308 phần mộ. Cẩn thận rà soát từng thông tin trên hồ sơ, đối chiếu số mộ, đánh dấu vị trí lấy mẫu và cập nhật dữ liệu lên hệ thống chung, Thiếu tá Nguyễn Văn Thắng chia sẻ, mỗi thông tin được ghi chép chính xác sẽ là cơ sở để kết nối với mẫu ADN của thân nhân, phục vụ quá trình xác định danh tính các liệt sĩ.
Thực trạng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương
Ở Nghệ An hiện tại, có 2.333 ngôi mộ vẫn chưa xác định được thông tin. Giữa cái nắng gay gắt, những khuôn mặt sạm đen, lưng áo ướt đẫm mồ hôi vẫn kiên nhẫn thực hiện từng công đoạn. Lực lượng quân đội và dân quân tự vệ cẩn trọng mở từng ngôi mộ, đưa từng bộ hài cốt lên khỏi lòng đất. Phía trong khu vực lấy mẫu, các cán bộ pháp y lặng lẽ lựa chọn từng mảnh xương đủ điều kiện phục vụ giám định.
Đại tá Phạm Đình Trung, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An cho biết, việc lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đô Lương được triển khai từ ngày 1/7. Đây là nghĩa trang thứ 5 triển khai, thời gian thực hiện dự tính khoảng 40 ngày. “Trung bình mỗi ngày, chúng tôi lấy được từ 40 đến 60 mẫu. Anh em đang nỗ lực ở mức cao nhất để rút ngắn thời gian thực hiện xuống còn 30 ngày, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trước mùa mưa”, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An chia sẻ.
Ý nghĩa của công tác giám định ADN
Việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua ADN không chỉ giúp các gia đình tìm lại người thân sau hàng chục năm mất tin, mà còn góp phần hoàn thiện hồ sơ lịch sử, tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập chính xác sẽ mở ra hy vọng cho hàng nghìn ngôi mộ vô danh. Công tác này đang được tiến hành khẩn trương tại nhiều nghĩa trang trên địa bàn tỉnh Nghệ An, với sự phối hợp của quân đội, chính quyền và nhân dân.
