Tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, nơi mật độ dân cư và tỷ lệ sử dụng internet cao, việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ngay từ mỗi gia đình đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Chị Nguyễn Hương Giang, sống tại quận Ba Đình, Hà Nội, vẫn thường xuyên đăng tải những khoảnh khắc của hai con lên mạng xã hội, từ lễ khai giảng của con gái vừa vào lớp 1 đến thành tích học tập của con trai đang học lớp 11. Đối với chị, đây là cách lưu giữ kỷ niệm và chia sẻ niềm tự hào. Tuy nhiên, niềm vui này không phải lúc nào cũng được đón nhận. Con trai lớn của chị nhiều lần phản ứng gay gắt khi bị mẹ đăng ảnh, thậm chí từ chối chụp ảnh chung vì không muốn người khác bình luận, đánh giá về mình. Sự khác biệt về nhận thức giữa hai thế hệ đã tạo nên những khoảng cách vô hình trong gia đình.
Câu chuyện của chị Giang không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều phụ huynh coi việc chia sẻ thông tin về con cái là điều bình thường, thậm chí cần thiết trong thời đại số. Tuy nhiên, với trẻ lớn, hành động này có thể bị coi là xâm phạm quyền riêng tư; với trẻ nhỏ, nguy cơ còn lớn hơn khi thông tin cá nhân bị lộ lọt, tạo cơ hội cho các hành vi xấu. Ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Y tế), nhận định: “Người lớn thường vô tình khoe con trên mạng xã hội. Với trẻ lớn, điều này có thể gây khó chịu; với trẻ nhỏ, nguy cơ lộ thông tin cá nhân và bị kẻ xấu lợi dụng là rất lớn”. Các báo cáo từ Cục Trẻ em và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho thấy nhiều vụ quấy rối, lừa đảo trực tuyến đối với trẻ em có liên quan đến việc thông tin cá nhân bị công khai quá mức. Đáng chú ý, không ít phụ huynh vô tình chia sẻ đầy đủ họ tên, trường lớp, lịch sinh hoạt của con – những dữ liệu có thể bị khai thác để tiếp cận, theo dõi hoặc giả mạo.
Xu hướng sử dụng bộ lọc AI và rủi ro tiềm ẩn
Mới đây, Hiệp hội An ninh mạng đã khuyến nghị người dân hạn chế sử dụng các bộ lọc AI trên mạng xã hội. Thời gian qua, nhiều phụ huynh hào hứng tham gia các trào lưu chuyển ảnh thật thành nhân vật hoạt hình hoặc dự đoán hình ảnh khi lớn lên, về già. Tuy nhiên, chính từ những bức ảnh này, người dùng đang vô tình cung cấp dữ liệu sinh trắc học của bản thân và con cái cho các nền tảng khai thác. Điều này đặt ra mối lo ngại về an toàn thông tin cá nhân trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.
Góc nhìn quốc tế và các biện pháp bảo vệ
Ở phạm vi toàn cầu, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) liên tục cảnh báo về hiện tượng “sharenting” – chia sẻ quá mức về con cái trên mạng xã hội. Tổ chức này nhấn mạnh rằng dấu vết số của trẻ có thể được hình thành từ rất sớm, thậm chí trước khi trẻ đủ nhận thức để đồng ý. Điều này đặt ra vấn đề không chỉ về an toàn mà còn về quyền riêng tư và quyền được bảo vệ của trẻ em trong môi trường số. Tại Đồng bằng sông Hồng, nhiều địa phương đã triển khai các chương trình nâng cao nhận thức về an toàn mạng cho trẻ em và phụ huynh. Các chiến dịch truyền thông của ngành giáo dục, các lớp tập huấn do tổ chức xã hội phối hợp thực hiện đang từng bước giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về những rủi ro tiềm ẩn. Việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đòi hỏi sự chung tay của cả gia đình, nhà trường và cộng đồng.
