Ngày 23/4/1967, Ban Xây dựng 67 được thành lập với nhiệm vụ phối hợp cùng quân đội tổ chức mở đường và chiến đấu, bảo đảm giao thông trên các tuyến đường Trường Sơn phục vụ vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam trong suốt thời kỳ chống Mỹ. Tiền thân là hơn 200 cán bộ, kỹ sư ngành giao thông vận tải được biệt phái cho Đoàn 559 từ tháng 4/1965, sau khi hoàn thành kỳ tích mở Đường 20 Quyết Thắng dài 125 km vượt Trường Sơn.
Lực lượng hùng hậu và những trọng điểm ác liệt
Theo tài liệu của Ban Xây dựng 67, ban đã tiếp nhận nhân lực thanh niên xung phong (TNXP) từ các binh trạm, công nhân lao động địa phương, lực lượng công binh, có lúc lên đến 10.000 người. Họ chiến đấu liên tục, kiên cường bảo đảm giao thông trên những trọng điểm ác liệt nhất như đường Đông Trường Sơn (đường 15), đường 12 (50 km), đường 10 (67 km), đường 18 (22 km). Từ những trọng điểm này đã xuất hiện những cái tên huyền thoại: Cột mốc số 0, Binh Trạm 14, Binh Trạm 12, Binh Trạm 16, Công trường Thống nhất 12 A, Công trường 25, Đội TNXP 74. Năm 1971, Ban được tăng cường thêm 16.000 dân công hỏa tuyến.
Ký ức máu lửa: 29 đồng chí hy sinh trong một trận bom
Ông Nguyễn Đức Lâm, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cựu TNXP tỉnh Thanh Hóa, nguyên Đại đội trưởng C5 Đội 25, nhớ lại: “Đêm 26, rạng sáng 27/10/1967, đoàn pháo của bộ đội ta hành quân vào miền nam nhưng gặp pháo sáng của địch nên phải dừng lại nấp vào khe núi. Đơn vị C5 Đội 25 của chúng tôi làm nhiệm vụ bảo quản tuyến đường có hai trọng điểm ác liệt là đỉnh đèo 41 và ngầm Kroong. Chúng tôi bị máy bay địch phát hiện, 3 giờ chiều chúng thả bom bắn phá ác liệt. Phía ta có ba trận địa pháo của bộ đội bảo vệ đã nổ súng đánh trả quyết liệt, trong trận này có 29 đồng chí hy sinh, trong đó có 11 đồng chí là TNXP”.
Con số khủng khiếp: Mỗi km đường chịu 311 quả bom
Theo tiến sĩ, cựu TNXP Hồ Bá Thâm, chỉ riêng năm 1967-1968, địch đã bắn phá vào các trận địa, công trường của Ban Xây dựng 67 đến 20.000 trận với gần 300.000 quả bom phá, chưa kể hàng chục vạn quả bom bi và đạn pháo từ ngoài biển bắn vào. Từ ngày 1/1 đến ngày 30/10/1968, địch đánh vào cầu đường do đơn vị quản lý tổng số 11.860 trận, với 194.095 quả bom phá. Bình quân mỗi cây số đường phải chịu 311 quả bom; mỗi chiến sĩ giao thông phải hứng chịu 43 quả bom phá.
Thành quả vĩ đại: 17.000 km đường Hồ Chí Minh và 5,5 triệu tấn xăng dầu
Ông Ngô Văn Tuyến, Ủy viên Thường trực Đoàn Chủ tịch Hội Cựu TNXP Việt Nam, cho biết: Trong 16 năm (1959-1975), Bộ đội Trường Sơn (trong đó có Ban Xây dựng 67) đã thông đường Hồ Chí Minh từ Tân Kỳ (Nghệ An) đến Lộc Ninh (Tây Ninh) với chiều dài 17.000 km, gồm năm trục dọc, 21 trục ngang, đường giao liên dài 3.000 km, đường ống xăng dầu dài 14.000 km, đường sông Sê Băng Hiên, đường sông Sê Pôn… và 13.000 km đường dây thông tin, bưu điện. Đã chi viện cho chiến trường 5,5 triệu tấn xăng dầu, đưa 1,1 triệu cán bộ, chiến sĩ ra chiến trường, 560 nghìn cán bộ, chiến sĩ ra bắc. Bắn rơi 2.455 máy bay địch, bắt sống 18.700 tên địch.
Những tấm gương sáng: Ngọn lửa ý chí vẫn cháy
Ông Ngô Công Điểm, sinh sống tại Đà Nẵng, quê Nghệ An, năm 1965 tình nguyện gia nhập Đội TNXP 25, đơn vị vinh dự được bổ nhát cuốc đầu tiên trong chiến dịch “Xuyên thủng Trường Sơn - mở đường thắng lợi” của Ban Xây dựng 67. Sau giải phóng, ông công tác tại Công ty CP Xây dựng Công trình 525, nghỉ hưu năm 2008 nhưng vẫn nỗ lực công tác tại địa phương. Ông nhớ lại: “Có lúc đơn vị chỉ còn 3 kg gạo mà vẫn động viên nhau bám trụ. Muỗi, vắt Trường Sơn thì nhiều vô kể, bất cứ lúc nào cũng có thể tấn công người, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nạn sốt rét kinh hoàng ở Trường Sơn”.
Bà Nguyễn Thị Bích Liên, Trưởng đoàn Nghệ thuật Cựu TNXP thành phố Hà Nội, từng tự tay viết huyết thư xin đi TNXP. Bà kể có thời gian ốm liệt giường vì sốt rét, người xanh xao, ai gặp cũng khuyên ra bắc nhưng bà quyết tâm ở lại. Bà được phân công làm cán bộ thi đua văn hóa quần chúng, đội trưởng Đội Văn nghệ Đ89 - B67, rồi đội phó Đội Văn nghệ B67 “Tiếng hát át tiếng bom”, góp phần giúp cán bộ, chiến sĩ, TNXP vượt qua gian khổ. Bà nhấn mạnh: “Ngọn lửa ý chí, dũng cảm bám đường làm nhiệm vụ của chúng tôi vẫn sáng mãi đến hôm nay”. Bà tự hào: “Truyền thống và tinh thần ấy tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về lòng yêu nước, tinh thần dấn thân và cống hiến. Các cựu TNXP khi về đời thường vẫn làm kinh tế, tham gia công tác, góp phần vào sự tiến bộ xã hội”.
Vinh danh và tiếp nối truyền thống
Sau ngày thống nhất, Hội Cựu TNXP Việt Nam, Ban liên lạc Ban Xây dựng 67 cùng các đơn vị thường xuyên tổ chức gặp mặt, về nguồn, phát huy vai trò tập hợp hội viên, tham mưu giải quyết chế độ, chính sách cho lực lượng TNXP. Với khẩu hiệu “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, “Địch phá, ta sửa ta đi”, “Địch phá ta cứ đi”, tập thể Ban Xây dựng 67 đã lập nhiều chiến công, được Đảng và Nhà nước tặng thưởng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Huân chương Độc lập hạng ba, hạng hai và hạng nhất.
