Xung Đột Iran Tạo 'Gọng Kìm' Chính Trị, Kinh Tế Cho Đồng Minh Mỹ
Dù không trực tiếp tham chiến, chiến sự Iran đang dần biến thành cơn ác mộng chính trị và kinh tế đối với các quốc gia đồng minh của Washington. Các nhà lãnh đạo từng phản đối chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran hiện bị kẹt giữa một thế khó nan giải: một bên là sự giận dữ của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi họ từ chối tham chiến, bên kia là áp lực từ cử tri trong nước vốn phản đối sâu sắc cuộc chiến và chính bản thân ông Trump.
Rạn Nứt Xuyên Đại Tây Dương Và Sức Ép Kinh Tế
Thế khó này đang làm thay đổi động lực quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống. Những lãnh đạo từng tìm cách xoa dịu và lấy lòng người đứng đầu siêu cường nay bắt đầu công khai chỉ trích, thậm chí chủ động giữ khoảng cách. Không chỉ vì bất đồng với chính sách đối ngoại của Washington, mà còn do sức ép từ hệ lụy chiến tranh đe dọa sinh kế người dân, qua đó trực tiếp ảnh hưởng tới chính phủ và tương lai chính trị của họ.
Ngay cả những người từng tìm cách dung hòa quan điểm với ông Trump hiện cũng phải lên tiếng trước phong cách đối ngoại bị coi là "ngạo mạn" của ông. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni gọi các phát ngôn công kích Giáo hoàng Leo XIV là “không thể chấp nhận”. Thủ tướng Anh Keir Starmer thừa nhận “đã quá mệt mỏi” khi người dân Anh phải gánh hóa đơn năng lượng tăng cao vì hệ quả từ các quyết định của Washington.
Các lãnh đạo đang phải đối mặt với những hậu quả chiến tranh ngoài tầm kiểm soát. Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu có nguy cơ rơi vào kịch bản “bất lợi”, với tăng trưởng năm nay chỉ khoảng 2,5%, giảm mạnh so với mức 3,4% của năm 2025. Những nền kinh tế phụ thuộc vào dầu khí Trung Đông chịu rủi ro lớn hơn.
IMF đã hạ dự báo tăng trưởng của Anh xuống còn 0,8% trong năm 2026 so với mức 1,3% trước đó - một cú đòn nặng nề với chính phủ của ông Starmer, vốn đang chật vật thực hiện cam kết phục hồi kinh tế. Một đồng minh chủ chốt khác là Nhật Bản cũng chịu sức ép tương tự do phụ thuộc năng lượng Trung Đông. Chi phí vận tải tăng kéo theo lạm phát leo thang, đe dọa đà tăng lương mong manh.
NATO Và Cái Gậy Quyền Lực Đơn Phương
Khoảng cách này không chỉ là rạn nứt nhất thời mà đe dọa chính cấu trúc liên minh từng giúp Mỹ gia tăng sức mạnh suốt nhiều thập kỷ. Thái độ lạnh nhạt của ông Trump với NATO càng khiến các cam kết phòng thủ chung trở nên mong manh. Thông điệp từ Nhà Trắng hiện rất rõ ràng: ưu tiên hành động đơn phương để bảo vệ lợi ích Mỹ.
Ông Trump dường như coi NATO không phải là một liên minh phòng thủ, mà là công cụ phục vụ mục tiêu đối ngoại, kể cả trong những cuộc chiến “tùy chọn” như với Iran. Ông Trump không có sự kiên nhẫn cho những đồng minh núp dưới "chiếc ô an ninh" của Mỹ nhưng lại từ chối ra trận.
Tuy nhiên, việc tham gia chiến sự gần như là bất khả thi về mặt chính trị đối với nhiều lãnh đạo đồng minh. Cử tri của họ coi cuộc chiến Iran là thiếu khôn ngoan, khó thành công và vi phạm luật pháp quốc tế. Những phát ngôn xem nhẹ tổn thất của đồng minh trong các cuộc chiến hậu 11/9 càng làm gia tăng tâm lý phản đối ông Trump.
Nghịch Lý Chiến Lược Và Tương Lai Bất Định
Dự báo của IMF cho thấy xung đột Iran không còn là một cuộc khủng hoảng đối ngoại xa xôi, mà đã trở thành mối đe dọa nội tại về kinh tế - chính trị. Điều này, cộng với căng thẳng gia tăng giữa các lãnh đạo đồng minh và Tổng thống Mỹ, khiến việc đứng về phía Washington trở thành một “gánh nặng chính trị”. IMF dự báo chiến tranh Iran có thể kéo tăng trưởng toàn cầu xuống đáy hậu Covid-19.
Tại Italy, bà Meloni - lãnh đạo một đảng cánh hữu dân túy và được xem là gần gũi về ý thức hệ với ông Trump - từng đóng vai trò cầu nối giữa Nhà Trắng và châu Âu. Nhưng đà tăng giá nhiên liệu do chiến tranh đã làm suy giảm mức tín nhiệm của bà. Trong bối cảnh Italy có hơn 40 triệu tín đồ Công giáo và mối quan hệ đặc biệt với Vatican, bà gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc lên tiếng chỉ trích ông Trump.
Ở Canada, Thủ tướng Mark Carney là ví dụ điển hình cho việc “hiệu ứng Trump” tái định hình chính trị nội bộ. Chiến thắng của ông - dựa trên lập trường chống ông Trump - đến sau những phát ngôn của Tổng thống Mỹ bị xem là đe dọa chủ quyền Canada. Gần đây, ông Carney tiếp tục củng cố quyền lực với đa số nghị viện, khẳng định đường lối độc lập trước Washington.
Tuy nhiên, ngay cả những lãnh đạo có nền tảng chính trị vững hơn cũng không tránh khỏi sức ép từ các yếu tố ngoài kiểm soát: thiệt hại kinh tế do chiến tranh, thuế quan của Mỹ, hay nguy cơ đàm phán lại các hiệp định thương mại khu vực. Dù ngày càng công khai chỉ trích ông Trump, các lãnh đạo châu Âu vẫn bị giới hạn bởi điểm yếu lớn nhất "năng lực quân sự suy giảm".
Trong bối cảnh ông Trump cân nhắc rút Mỹ khỏi NATO, việc tái vũ trang quy mô lớn ở châu Âu có thể gây bất ổn nội bộ do phải cắt giảm chi tiêu xã hội - một lựa chọn khó chấp nhận về mặt chính trị. Vì vậy, dù buộc phải giữ khoảng cách để tự bảo vệ mình, các đồng minh châu Âu cũng không thể mạo hiểm cắt đứt hoàn toàn với Mỹ. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, càng bị gây sức ép tham gia một cuộc chiến không được lòng dân, họ càng ít không gian chính trị để hỗ trợ Washington chấm dứt chính cuộc chiến đó.
