Thủ tướng Israel gặp khẩn ông Trump, lo ngại thỏa thuận Mỹ - Iran bất lợi
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã khẩn trương lên đường tới Washington vào ngày 10/2 để chuẩn bị cho cuộc họp khẩn với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giới chức Israel ngày càng lo lắng về khả năng Mỹ đạt được một thỏa thuận với Iran mà có thể gạt bỏ những lợi ích chiến lược của Tel Aviv sang một bên.
Cuộc gặp kín và những đồn đoán
Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo được ấn định vào sáng 11/2 tại Nhà Trắng và diễn ra một cách kín đáo, không có họp báo chung hay chụp ảnh lưu niệm như thường lệ. Quyết định này được cho là xuất phát từ phía Nhà Trắng, làm dấy lên nhiều đồn đoán tại Israel. Một số ý kiến cho rằng Tổng thống Trump có thể đồng ý gặp Thủ tướng Netanyahu chỉ vì phép lịch sự ngoại giao, nhưng muốn tránh sự phô trương so với các cuộc gặp trước đây.
Giới chức Israel tin rằng sự thay đổi này nhằm che giấu những bất đồng tiềm ẩn giữa hai bên về khuôn khổ của một thỏa thuận mà Mỹ đang đàm phán với Iran. Thủ tướng Netanyahu chỉ mang theo một phái đoàn nhỏ, bao gồm thư ký quân sự, thiếu tướng Roman Gofman, và quyền Cố vấn An ninh Quốc gia Gil Reich, cho thấy tính chất cấp thiết và nhạy cảm của chuyến công du này.
Lo ngại về thỏa thuận hạt nhân
Các quan chức cấp cao Israel bày tỏ mối lo ngại sâu sắc rằng Tổng thống Trump, dưới áp lực từ các quốc gia trong khu vực như Arab Saudi, Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ cùng với sự tác động của các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff, có thể theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân không đủ mạnh để kiềm chế Iran. Họ cảnh báo rằng một thỏa thuận như vậy có thể chỉ tập trung vào việc hạn chế làm giàu uranium mà thiếu đi các cơ chế giám sát thực chất từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Một quan chức Israel giấu tên chia sẻ: "Chúng tôi thực sự quan ngại rằng các bên đang hướng tới thỏa thuận gây bất lợi cho Israel. Không chỉ có Kushner và Witkoff mà còn nhiều bên khác đang tác động đến ông Trump. Hướng đi này thật đáng lo". Nỗi lo này chính là động lực thúc đẩy Thủ tướng Netanyahu nhanh chóng đến Washington để tái khẳng định các "lằn ranh đỏ" của Israel.
Những yêu cầu then chốt của Israel
Trong cuộc họp kín, ông Netanyahu dự kiến sẽ nhấn mạnh các yêu cầu cốt lõi của Israel, bao gồm:
- Iran không được phép tiếp tục làm giàu uranium.
- Phải loại bỏ các kho dự trữ uranium đã làm giàu.
- Khôi phục các hoạt động thanh sát quốc tế nghiêm ngặt.
- Thiết lập những cơ chế ràng buộc mạnh mẽ hơn.
Ngoài ra, Thủ tướng Israel cũng sẽ hối thúc Tổng thống Trump đưa vào thỏa thuận những hạn chế đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, một vấn đề mà giới chức Tel Aviv cho rằng Mỹ chưa quan tâm đúng mức dù nó đang gây ra mối đe dọa ngày càng lớn cho cả Israel và châu Âu.
Bối cảnh chính trị và chiến lược
Thủ tướng Netanyahu từng kịch liệt phản đối thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, cho rằng thỏa thuận này giữ nguyên phần lớn năng lực quân sự của Iran. Tuy nhiên, nếu Tổng thống Trump ký một thỏa thuận tương tự, lập trường cứng rắn của ông Netanyahu có thể đẩy Israel vào thế khó xử. Danny Citrinowicz, chuyên gia về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, nhận định kịch bản tồi tệ nhất là một thỏa thuận hẹp chỉ hạn chế việc làm giàu uranium.
Cuộc gặp này còn có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh chính trị nội bộ của Israel. Thủ tướng Netanyahu, người sẽ đối mặt với cuộc bầu cử vào cuối năm nay, từ lâu đã phô trương mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Trump. Sima Shine, cựu quan chức Mossad, nhận xét: "Quan hệ với Tổng thống Trump sẽ là trọng tâm của chiến dịch tranh cử và ông Netanyahu rõ ràng đang muốn khẳng định rằng 'chỉ tôi mới có thể làm được việc này'".
Khả năng hành động đơn phương
Một số thành viên nội các của Thủ tướng Netanyahu đã ra tín hiệu rằng Israel vẫn để ngỏ khả năng hành động đơn phương ngay cả khi Mỹ đạt được thỏa thuận với Iran. Bộ trưởng Năng lượng Eli Cohen tuyên bố Israel coi tên lửa đạn đạo Iran là mối đe dọa nghiêm trọng và "vẫn bảo lưu quyền hành động" nếu thỏa thuận không đáp ứng nhu cầu an ninh của Tel Aviv.
Trong khi đó, Mỹ tiếp tục tăng cường khí tài quân sự tới khu vực Trung Đông, phòng trường hợp đàm phán thất bại. Tổng thống Trump cho biết đang cân nhắc điều thêm nhóm tác chiến tàu sân bay để chuẩn bị cho các kịch bản quân sự. Yohanan Plesner, người đứng đầu Viện Dân chủ Israel, nhận xét: "Rõ ràng đây là thời điểm các quyết định then chốt đang được đưa ra. Nếu muốn có tiếng nói trong quá trình này, không thể chỉ ngồi họp qua màn hình máy tính. Do đó, Thủ tướng Israel phải nhanh chóng đến Washington".
Chuyến thăm ban đầu của Thủ tướng Netanyahu dự kiến diễn ra vào tuần sau để tham dự buổi ra mắt Hội đồng Hòa bình của ông Trump, nhưng đã được đẩy lên sớm hơn. Động thái này có thể là một "giải pháp khéo léo" nhằm giúp ông Netanyahu tránh tham dự sự kiện mà không làm phật lòng Tổng thống Mỹ, trong bối cảnh hội đồng có sự tham gia của Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar – hai quốc gia mà Israel không muốn hiện diện tại Gaza sau chiến sự.
