Thế Giới Sau Cú Đánh Sát Hạ Lãnh Tụ Iran: Trật Tự Quốc Tế Đứng Trước Bờ Vực
Cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel không chỉ gây chấn động Tehran mà còn đặt dấu hỏi lớn về tương lai của hệ thống quốc tế. Sự kiện này, được truyền thông Iran xác nhận vào ngày 1/3, báo hiệu một giai đoạn bất định chưa từng có tại Trung Đông, nơi vốn đã chồng chất những căng thẳng âm ỉ.
Một Hành Động Chưa Từng Có Tiền Lệ
Việc một quốc gia chủ đích nhắm vào ban lãnh đạo tối cao của một quốc gia khác, như một chính sách được tính toán kỹ lưỡng, đánh dấu bước ngoặt đáng lo ngại trong chính trị toàn cầu. Dù có những quan điểm trái chiều về Cộng hòa Hồi giáo Iran, một thực tế không thể phủ nhận là ông Khamenei là người đứng đầu hợp pháp của một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, được cộng đồng quốc tế công nhận rộng rãi.
Hành động này vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Theo Guardian, vụ ám sát là một cuộc tấn công có chủ đích nhắm vào nguyên thủ quốc gia. Hiến chương Liên Hợp Quốc chỉ cho phép sử dụng vũ lực trong hai trường hợp: tự vệ trước một cuộc tấn công sắp xảy ra hoặc có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an. Trong sự kiện này, không điều kiện nào được đáp ứng.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố Washington không phải là bên khơi mào, mà cáo buộc Iran đã tiến hành "cuộc chiến đơn phương" trong nhiều thập kỷ. Ông khẳng định: "Chúng tôi không bắt đầu cuộc chiến này, nhưng dưới thời Tổng thống Donald Trump, chúng tôi sẽ kết thúc nó". Israel cũng mô tả chiến dịch mang mật danh "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" là hành động "đánh phủ đầu", thậm chí gọi đây là chiến dịch lớn nhất trong lịch sử không quân nước này.
Những Hệ Lụy Khôn Lường Và Sự Leo Thang Nguy Hiểm
Hậu quả của vụ tấn công đang mở rộng nhanh chóng, biến Trung Đông thành điểm nóng bùng nổ. Các đòn trả đũa từ Iran không chỉ nhắm vào Israel mà còn mở rộng sang các quốc gia vùng Vịnh, nơi lực lượng Mỹ đang đóng quân. Tehran thậm chí tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu, đẩy giá dầu thô có nguy cơ tăng vọt lên mức 100 USD/thùng.
Chiến lược của Iran hiện nay, theo phân tích, không nhằm mục tiêu chiến thắng trên chiến trường mà tập trung vào việc sinh tồn và chứng minh khả năng tiếp tục chiến đấu dù lãnh đạo bị tiêu diệt. Đây là một canh bạc mạo hiểm: nếu phản ứng quá yếu, họ bị xem là bẽ mặt; nếu vượt quá giới hạn, họ có nguy cơ đối mặt với một liên minh chống đối rộng lớn hơn.
Suy Yếu Các Rào Cản Quốc Tế Và Tiền Lệ Nguy Hiểm
Câu hỏi lớn đặt ra không chỉ là liệu cuộc xung đột có làm suy yếu Iran hay không, mà còn là liệu nó có phá vỡ hệ thống quy tắc mà sự ổn định toàn cầu phụ thuộc vào. Các cơ chế từng được xem là rào cản kiềm chế trong quan hệ quốc tế dường như đang bị tháo dỡ.
Một khi chiến tranh phòng ngừa được xem là bình thường, bất kỳ quốc gia nào tự nhận mình bị đe dọa lâu dài đều có thể viện dẫn lý do đó để tấn công. Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự mở rộng của hệ thống tên lửa, các mối đe dọa mạng và sự phổ biến hạt nhân, đây là một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm.
Thời điểm xung đột bùng nổ ngay trong lúc đàm phán giữa Mỹ và Iran về chương trình hạt nhân càng làm lộ rõ chiến lược ngoại giao "tung hỏa mù" của Tổng thống Trump. Các đối thủ của Washington có thể rút ra kết luận rằng đàm phán là vô ích, và lựa chọn duy nhất chỉ còn là đầu hàng hoặc chuẩn bị cho giải pháp vũ lực.
Dù Bộ trưởng Hegseth tuyên bố cuộc không kích không nhằm mục tiêu "thay đổi chế độ", ông thừa nhận: "Chế độ đó chắc chắn đã thay đổi và thế giới sẽ tốt đẹp hơn vì điều đó". Tuy nhiên, hệ thống chính trị phức tạp của Iran, được chống lưng bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, vẫn có khả năng duy trì sự kế nhiệm. Dù vậy, cơ chế thay đổi chính quyền bằng vũ lực đã được công khai trước toàn thế giới, để lại một vết sẹo khó lành trong trật tự quốc tế.
