Mỹ, Nga, Trung Quốc Khởi Động Đàm Phán Thỏa Thuận Kiểm Soát Vũ Khí Mới
Theo Hãng tin Reuters, ngày 23-2, Mỹ, Nga và Trung Quốc đã tiến hành những bước đầu tiên trong quá trình đàm phán một thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới. Động thái này nhằm thay thế Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START), vốn đã chính thức hết hiệu lực vào ngày 5-2, mở ra một giai đoạn bất ổn trong kiểm soát vũ khí hạt nhân toàn cầu.
New START Hết Hạn, Thế Giới Đối Mặt Với Khoảng Trống Nguy Hiểm
New START từng là thỏa thuận cuối cùng giữa Mỹ và Nga, hạn chế việc triển khai tên lửa và đầu đạn hạt nhân. Dù Tổng thống Nga Vladimir Putin đã thể hiện thiện chí sẵn sàng đàm phán gia hạn từ cuối năm 2025, Washington lại tỏ ra thờ ơ. Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ mong muốn đạt được một hiệp ước mới hoàn toàn, thay thế New START mà ông cho là "đàm phán kém".
Việc New START hết hiệu lực mà chưa có thỏa thuận thay thế đã đẩy thế giới vào tình trạng lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ không còn hiệp ước nào kiềm chế các kho vũ khí hủy diệt hàng loạt. Điều này làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về một cuộc chạy đua vũ trang mới, có thể làm gia tăng căng thẳng quốc tế.
Đàm Phán Song Phương Diễn Ra Tại Hội Nghị Geneva
Trong bối cảnh đó, bên thềm Hội nghị Giải trừ quân bị tại Geneva, Thụy Sĩ ngày 23-2, Mỹ đã cụ thể hóa mong muốn của ông Trump bằng cách tiến hành đàm phán song phương với phái đoàn Nga. Dự kiến, ngày 24-2, phái đoàn Mỹ sẽ tiếp tục cuộc gặp với phái đoàn Trung Quốc. Trước đó, một cuộc họp "chuẩn bị" giữa Washington và Bắc Kinh đã diễn ra ngay sau khi New START hết hiệu lực. Mỹ cũng đã đàm phán với Anh và Pháp, hai thành viên thường trực khác của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Những động thái này cho thấy các cường quốc đang tích cực tìm kiếm một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới, thay thế cho New START đã lỗi thời. Tuy nhiên, quá trình không hề dễ dàng khi bất đồng giữa Mỹ và Trung Quốc trở thành điểm nghẽn lớn.
Bất Đồng Mỹ - Trung: Trở Ngại Chính Trong Đàm Phán
Một trong những trở ngại lớn nhất là quan điểm đối lập giữa Washington và Bắc Kinh. Phía Mỹ, dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Trump, cho rằng thỏa thuận mới phải bao gồm Trung Quốc – quốc gia bị cáo buộc đang phát triển kho vũ khí hạt nhân mà không chịu ràng buộc bởi bất kỳ thỏa thuận quốc tế nào. Ngược lại, Trung Quốc khẳng định kho vũ khí hạt nhân của họ quá nhỏ so với Mỹ và Nga, nên việc ép buộc tham gia là không công bằng.
Sự bất đồng này được thể hiện rõ tại Hội nghị Giải trừ quân bị. Trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí, Christopher Yeaw, chỉ trích New START có "nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng" vì bỏ qua sự mở rộng kho hạt nhân của Trung Quốc. Ông cáo buộc Bắc Kinh "đã mở rộng ồ ạt" và có thể đạt ngang bằng Mỹ trong vòng bốn đến năm năm tới, với khả năng sở hữu hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030.
Đáp lại, Đại sứ Trung Quốc tại Liên hợp quốc Thẩm Kiện phản bác mạnh mẽ, gọi các cáo buộc là "vô căn cứ" và nhấn mạnh kho vũ khí của Trung Quốc không thể so sánh với các cường quốc hạt nhân lớn. Ông cho rằng yêu cầu Bắc Kinh tham gia đàm phán ba bên là "không công bằng, không hợp lý và không thực tế".
Nga Giữ Thái Độ Thận Trọng, Cam Kết Tuân Thủ Nếu Mỹ Làm Tương Tự
Trong khi đó, Nga vẫn giữ thái độ thận trọng, chưa đưa ra bình luận cụ thể về tiến trình đàm phán mới. Tuy nhiên, vào ngày 11-2, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã khẳng định Matxcơva sẽ tiếp tục tuân thủ các giới hạn của New START về tên lửa và đầu đạn, với điều kiện Washington cũng làm như vậy. Điều này cho thấy Nga vẫn duy trì cam kết kiểm soát vũ khí, dù hiệp ước đã hết hiệu lực.
Cuộc đàm phán thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc đang ở giai đoạn sơ khởi, với nhiều thách thức phía trước. Kết quả sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến an ninh toàn cầu và nguy cơ chạy đua vũ trang trong tương lai.
