Mỹ chịu đòn giáng mạnh khi mất 'máy bay mắt thần' E-3 Sentry trước UAV Iran
Cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran đã bước sang giai đoạn mới với việc các mục tiêu quân sự có giá trị cao của Mỹ trở thành tâm điểm tấn công. Sự kiện một máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) E-3 Sentry của Mỹ bị phá hủy không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về khả năng duy trì ưu thế công nghệ và kiểm soát chiến trường của Washington.
Bộ não chiến trường bị đánh sập
Máy bay E-3 Sentry, thường được gọi là AWACS hay "máy bay mắt thần", từ lâu đã được xem là một trong những nền tảng quan trọng nhất trong cấu trúc tác chiến của Không quân Mỹ. Với khả năng giám sát không phận rộng lớn và điều phối lực lượng theo thời gian thực, AWACS đóng vai trò như một trung tâm chỉ huy bay trên không. Hệ thống này có thể theo dõi tới 600 mục tiêu cùng lúc, bao gồm máy bay, tên lửa, thiết bị bay không người lái và cả mục tiêu mặt đất.
Cựu Đại tá Không quân Mỹ Cedric Leighton nhận định: "Đây là một đòn tấn công nghiêm trọng vào năng lực giám sát của Mỹ. AWACS không chỉ thu thập dữ liệu mà còn đóng vai trò điều phối các hoạt động tác chiến." Các kíp điều khiển trên máy bay có thể trực tiếp chỉ huy tiêm kích đánh chặn mối đe dọa hoặc điều động máy bay tấn công hỗ trợ lực lượng mặt đất, giúp chiến dịch quân sự trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn.
Lỗ hổng trong tuyến phòng ngự và chiến lược mới của Iran
Điều khiến giới quan sát lo ngại không chỉ là sự tổn thất máy bay E-3 Sentry, mà còn là cách thức khí tài này bị tiêu diệt. AWACS vốn là mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt, đặc biệt khi đang hoạt động, nhưng việc nó bị phá hủy khi đang ở trên mặt đất đã làm dấy lên câu hỏi về công tác bảo vệ căn cứ. Một số chuyên gia còn đặt nghi vấn về khả năng Iran nhận được hỗ trợ tình báo từ bên ngoài.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã sử dụng UAV Shahed-136, loại máy bay không người lái có chi phí chỉ khoảng 20.000 USD, để tấn công và làm hư hại nặng chiếc E-3 Sentry trị giá 540 triệu USD. Chuyên gia Kelly Grieco tại Trung tâm Stimson phân tích: "Iran đang nhắm vào các hệ thống radar, máy bay tiếp dầu và AWACS - những yếu tố điều phối chiến trường. Đây chính là một chiến dịch chống kiểm soát không phận." Chiến lược này cho thấy sự thích ứng linh hoạt của Iran, tận dụng nguồn lực hạn chế để gây thiệt hại lớn nhất cho đối phương.
Nỗi ám ảnh từ UAV Shahed và thách thức dài hạn
Dòng UAV Shahed-136, với mức giá chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD mỗi chiếc, đang trở thành biểu tượng của hình thái chiến tranh hiện đại: chi phí thấp, sử dụng một lần và có thể sản xuất hàng loạt. Trong những tuần đầu của cuộc xung đột, Iran đã triển khai hơn 3.600 UAV mang đầu đạn nổ trên toàn khu vực Trung Đông, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các mục tiêu quân sự và dân sự.
Mặt khác, Mỹ phải đối mặt với thách thức dài hạn khi phi đội E-3 đang già hóa. Hiện nay, Mỹ chỉ còn 17 chiếc E-3, ít hơn cả số lượng oanh tạc cơ B-2, khiến mỗi tổn thất đều có tác động lớn đến năng lực tổng thể. Chi phí thay thế mỗi chiếc lên tới khoảng 540 triệu USD, trong khi các chương trình phát triển nền tảng mới vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Giới chuyên gia cảnh báo khoảng trống năng lực có thể xuất hiện nếu quá trình chuyển đổi không được thực hiện kịp thời, ảnh hưởng đến cán cân quân sự trong dài hạn.
