Mỹ và Iran 'đấu đầu' trực diện về vật liệu hạt nhân
Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận tuyến hàng hải huyết mạch Hormuz đã chính thức hoạt động trở lại sau giai đoạn bị phong tỏa. Động thái này diễn ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn tại Lebanon có hiệu lực, mang lại tín hiệu tích cực cho giao thương toàn cầu. Tuy nhiên, phía Iran nhấn mạnh các tàu phải tuân thủ nghiêm ngặt "tuyến phối hợp" do cơ quan hàng hải nước này công bố, cho thấy sự thận trọng vẫn được duy trì.
Eo biển Hormuz mở hoàn toàn, tàu thuyền lưu thông trở lại
Theo ghi nhận từ CNN, ông Araghchi tuyên bố: "Phù hợp với lệnh ngừng bắn tại Lebanon, việc đi lại của tất cả tàu thương mại qua eo biển Hormuz được khẳng định là mở hoàn toàn trong khoảng thời gian còn lại của thỏa thuận này". Ngay sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi lời cảm ơn tới Iran trên nền tảng Truth Social, xác nhận eo biển đã sẵn sàng cho việc lưu thông toàn diện.
Dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải Kpler cho thấy những chuyển biến thực địa rõ rệt. Ba tàu chở dầu của Iran gồm Deep Sea, Sonia I và Diona đã vận chuyển tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô rời Vùng Vịnh. Đây là những chuyến hàng đầu tiên vượt qua eo biển kể từ khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa cảng biển vào ngày 13/4 nhằm triệt tiêu nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran.
Dù hoan nghênh việc mở cửa eo biển, Tổng thống Trump khẳng định lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ vẫn được duy trì cho đến khi đạt được một thỏa thuận toàn diện. Washington coi đây là công cụ gây áp lực then chốt để đảm bảo mục tiêu tối thượng: ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Mỹ - Iran tiếp tục đàm phán tại Islamabad
Mọi ánh mắt đang đổ dồn về thủ đô Islamabad của Pakistan, nơi sẽ diễn ra một cuộc gặp mang tính bước ngoặt vào thứ Hai tuần tới. Công tác chuẩn bị an ninh đã đạt mức tối đa với khoảng 20.000 cảnh sát được huy động. Các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy mạnh thông qua vai trò trung gian của Thủ tướng và Tham mưu trưởng Lục quân Pakistan.
Phó tổng thống JD Vance vẫn đang thực hiện chuyến công du tại miền Tây nước Mỹ, nhưng nguồn tin từ Bộ Ngoại giao Mỹ cho thấy các cuộc thảo luận hậu trường đang diễn ra khẩn trương. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Pakistan tin tưởng rằng một bước đột phá về hồ sơ hạt nhân có thể đạt được tại sự kiện lịch sử này, khi các thông điệp ngoại giao giữa Tehran và Washington vẫn đang được chuyển giao liên tục.
Tuyên bố trái ngược về thu hồi vật liệu hạt nhân
Trong buổi vận động tại Arizona vào thứ Sáu, Tổng thống Donald Trump cho biết một thỏa thuận hòa bình với Iran sẽ bao gồm việc Mỹ nắm quyền kiểm soát vật liệu hạt nhân của nước này. Ông Trump khẳng định quá trình đàm phán sẽ diễn ra rất nhanh chóng vì hầu hết điều khoản đã được đàm phán và thống nhất. "Mỹ sẽ thu giữ toàn bộ 'bụi hạt nhân' - chất bột màu trắng được tạo ra bởi máy bay ném bom B-2 của chúng ta", ông nói.
Phản hồi từ phía Iran, một quan chức cấp cao của Iran trả lời CNN rằng những khẳng định của ông Trump chỉ là "những sự thật thay thế". Phía Iran phủ nhận việc Tehran sẽ vận chuyển kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao ra nước ngoài hoặc chấp nhận ngừng làm giàu uranium vô thời hạn. Giới chức Iran cảnh báo rằng những tuyên bố công khai thiếu chính xác của Tổng thống Mỹ có thể gây cản trở và làm phức tạp thêm tiến trình ngoại giao đang diễn ra.
Hàng không mẫu hạm Mỹ hiện diện tại Biển Đỏ
Theo một quan chức quốc phòng Mỹ, tàu sân bay USS Gerald R. Ford cùng hai tàu khu trục đã băng qua kênh đào Suez, chính thức hoạt động tại Biển Đỏ. Động thái này nhằm duy trì trạng thái sẵn sàng nối lại các chiến dịch tác chiến chống lại Iran trong trường hợp lệnh ngừng bắn đổ vỡ. Lực lượng tăng cường tại khu vực bao gồm:
- Tại Biển Đỏ: Tàu USS Gerald R. Ford hội quân cùng các tàu khu trục USS Mahan và USS Winston S. Churchill.
- Tàu sân bay USS George H. W. Bush đang trên đường tới Trung Đông để gia nhập hoặc thay thế tàu Ford.
- Tàu sân bay USS Abraham Lincoln hiện cũng đang trực chiến tại khu vực.
Trước sự áp sát của quân đội Mỹ, phía Iran đe dọa sẽ đình chỉ toàn bộ hoạt động vận tải hàng hải tại Biển Đỏ, Vịnh Ba Tư và Biển Oman nếu lệnh phong tỏa các cảng của nước này không được dỡ bỏ. Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Tổng hành dinh Trung ương Khatam al-Anbiya, tuyên bố lệnh phong tỏa của Mỹ là "bất hợp pháp" và vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn.
Giá dầu thô lao dốc, thị trường vẫn thận trọng
Tin tức Bloomberg cho hay giá dầu thô kỳ hạn sụt giảm mạnh trên thị trường New York trong phiên giao dịch ngày 17/4, sau tuyên bố của Ngoại trưởng Iran Araghchi rằng Eo biển Hormuz đã "hoàn toàn mở cửa". Kết thúc phiên giao dịch, giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao tháng 5 trên Sàn giao dịch hàng hóa New York (NYMEX) giảm 10,84 USD, tương đương 11,5%, xuống còn 83,85 USD/thùng.
Dù giá giảm sâu, giới phân tích và các bên liên quan vẫn tỏ ra thận trọng. Arne Roman Rasmussen, nhà phân tích trưởng tại A/S Global Risk Management, nhận định: "Thị trường đang phản ánh kỳ vọng về việc chiến tranh kết thúc và tình trạng đóng cửa eo biển chấm dứt". Tuy nhiên, ông lưu ý thêm: "Chúng ta cần cẩn trọng rằng điều này chỉ giới hạn ở các tàu thuyền đi lại ngoài khơi bờ biển Iran. Có thể đây chưa phải là sự mở cửa hoàn toàn".
Những điểm nghẽn chưa thể khỏa lấp
Dù có xu hướng nhượng bộ, khoảng cách về các điều khoản cốt lõi vẫn còn rất lớn. Mỹ yêu cầu Iran dừng hoạt động làm giàu trong 20 năm, trong khi Tehran chỉ chấp nhận mức 3-5 năm. Phía Iran kiên quyết yêu cầu một kế hoạch dỡ bỏ trừng phạt rõ ràng và đồng bộ các lệnh trừng phạt từ Liên Hợp Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).
Vấn đề cốt lõi hiện nay là quyền lợi tương xứng. Phía Iran tuyên bố chỉ thực hiện các cam kết nhượng bộ đáng kể nếu nhận được những giá trị kinh tế và chính trị tương xứng từ phía Washington. Theo tin từ Axios, chính quyền Mỹ đang xem xét phương án giải tỏa khoản tiền 20 tỷ USD đang bị đóng băng của Iran. Đổi lại, Tehran phải cam kết từ bỏ kho dự trữ uranium đã làm giàu.
Tổng thống Trump chỉ trích NATO "hoàn toàn vô dụng"
Trong bối cảnh cuộc xung đột tiêu hao giữa Mỹ và Iran kéo dài hơn 40 ngày qua, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra những tuyên bố gay gắt nhắm vào các đồng minh NATO. Ông khẳng định liên minh quân sự này đã không có đóng góp thực chất trong nỗ lực khuất phục Tehran hay bảo vệ các tuyến đường hàng hải huyết mạch.
Phát biểu trước báo giới, Tổng thống Trump không ngần ngại bày tỏ sự thất vọng về vai trò của các đồng minh truyền thống: "NATO hoàn toàn vô dụng. Chúng ta đã phải đơn độc đối đầu với một chế độ hung hăng, trong khi các đồng minh chỉ đứng nhìn và lo ngại về giá dầu. Mỹ đã gánh chịu toàn bộ chi phí quân sự và rủi ro chính trị để duy trì an ninh khu vực, nhưng NATO chẳng hề có một động thái hỗ trợ thực chất nào".
Triển vọng bình thường hóa eo biển Hormuz
Dù lạc quan, giới chuyên gia vẫn đưa ra những nhận định thận trọng về tiến trình bình thường hóa trở lại. Scott Model, Giám đốc điều hành của Tập đoàn Năng lượng Rapidan và là cựu nhân viên CIA, chỉ ra rằng: "Ngay cả khi đạt được thỏa thuận trong những tuần tới, phải đến tháng Sáu hoặc tháng Bảy thì hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz mới có thể hoạt động bình thường trở lại."
"Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc liệu Hoa Kỳ và Iran có thể đạt được đồng thuận về các điểm bất đồng cốt lõi liên quan đến chương trình hạt nhân hay không. Các vấn đề này bao gồm: phương án xử lý uranium được làm giàu cấp độ cao, thời hạn đóng băng quá trình làm giàu uranium của Iran và việc giải quyết triệt để vấn đề eo biển Hormuz," ông Model phân tích thêm.
Sau gần 50 ngày chiến sự quanh Iran, hàng nghìn cuộc tấn công đã lan rộng vượt biên giới, phá hủy từ căn cứ quân sự, hạ tầng năng lượng đến khu dân cư, khiến hàng chục nghìn người thương vong và đẩy cả khu vực vào khủng hoảng an ninh - năng lượng chưa từng có tiền lệ. Những diễn biến dồn dập trong ngày đã thắp lên hy vọng về việc chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 7 tuần qua, vốn được đánh giá là nguyên nhân gây ra tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất trong những năm gần đây.
