Mỹ chỉ trích New START, cảnh báo Trung Quốc mở rộng kho vũ khí hạt nhân
Trong bài phát biểu tại Hội nghị Giải trừ quân bị ở Geneva, Thụy Sĩ vào ngày 23 tháng 2, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân Christopher Yeaw đã thẳng thắn chỉ ra những điểm yếu nghiêm trọng của Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START). Đây là thỏa thuận cuối cùng giữa hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới là Mỹ và Nga, nhưng theo ông Yeaw, nó tồn tại nhiều thiếu sót đáng lo ngại.
Trung Quốc tích lũy vũ khí hạt nhân với tốc độ chưa từng có
Theo thông tin từ hãng tin AFP, ông Yeaw nhấn mạnh rằng điểm yếu lớn nhất của New START là không tính đến việc Trung Quốc đang tích lũy vũ khí hạt nhân một cách nhanh chóng, có chủ đích và thiếu minh bạch. Ông cáo buộc Bắc Kinh đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân một cách ồ ạt mà không đưa ra bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào về mục tiêu cuối cùng. Ông Yeaw còn cảnh báo rằng Trung Quốc có thể đạt được sự cân bằng trong vòng 4 đến 5 năm tới, mặc dù ông không làm rõ khái niệm này cụ thể.
Ông Yeaw cũng đưa ra dự báo đáng chú ý: Trung Quốc đang trên đà sở hữu đủ vật liệu phân hạch để sản xuất hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030. Điều này làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về một cuộc chạy đua vũ trang mới trong khu vực và trên toàn cầu.
New START hết hiệu lực và những hệ lụy
Hiệp ước New START đã chính thức hết hiệu lực vào ngày 5 tháng 2, đánh dấu lần đầu tiên trong nhiều thập niên không còn bất kỳ hiệp ước nào hạn chế việc triển khai các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt. Sự kiện này làm gia tăng lo ngại về nguy cơ một cuộc chạy đua vũ trang mới có thể bùng nổ, đe dọa đến hòa bình và an ninh quốc tế.
Tuy nhiên, quan chức Mỹ Christopher Yeaw lại nhìn nhận thời điểm hiệp ước hết hạn như một cơ hội để đàm phán một thỏa thuận tốt hơn, có thể bao gồm cả Trung Quốc. Ông cáo buộc Nga đã vi phạm các điều khoản của New START và cho rằng Moscow đã góp phần thúc đẩy khả năng gia tăng quy mô kho vũ khí của Bắc Kinh.
Ông Yeaw khẳng định: Việc hiệp ước hết hạn không có nghĩa Mỹ từ bỏ kiểm soát vũ khí. Điều ngược lại mới đúng. Mục tiêu của Mỹ là đạt được một thỏa thuận mới hướng tới một thế giới có ít vũ khí hạt nhân hơn, qua đó giảm thiểu nguy cơ xung đột và hủy diệt.
Phản ứng từ Nga và Trung Quốc
Trước những cáo buộc từ phía Mỹ, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov vào ngày 18 tháng 2 đã bác bỏ thông tin cho rằng Nga và Trung Quốc bí mật thử nghiệm hạt nhân. Trước đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc vào ngày 9 tháng 2 cũng đã lên tiếng, cho rằng cáo buộc của Mỹ là hoàn toàn vô căn cứ và dối trá trắng trợn, được tạo ra để biện minh cho việc nối lại các vụ thử hạt nhân của Washington.
Một báo cáo gần đây từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết không tìm thấy bằng chứng thuyết phục về một vụ nổ hạt nhân dưới lòng đất. Hình ảnh vệ tinh cũng không cho thấy hoạt động bất thường nào tại Lop Nur, địa điểm thử hạt nhân của Trung Quốc ở khu vực phía tây Tân Cương.
Tình hình vũ khí hạt nhân hiện nay
Theo tính toán năm 2025 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Mỹ và Nga hiện nắm giữ gần 90% tổng số vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới. Cụ thể, Nga có khoảng 4.309 đầu đạn đang triển khai và lưu trữ, trong khi Mỹ sở hữu 3.700 đầu đạn. Trung Quốc được cho là sở hữu 600 đầu đạn hạt nhân, nhưng SIPRI dự đoán con số này nhiều khả năng sẽ tăng lên 1.000 vào cuối thập niên này.
Trong khi đó, Trung Quốc đã nhiều lần bác bỏ lời kêu gọi tham gia đàm phán một hiệp ước kiểm soát vũ khí ba bên với Mỹ và Nga. Theo thông tin từ Reuters, quan chức Mỹ đã gặp một phái đoàn Nga tại Geneva vào ngày 23 tháng 2 và sẽ gặp một phái đoàn Trung Quốc vào ngày 24 tháng 2 để đàm phán về việc xây dựng một hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương tiềm năng. Tuy nhiên, phái đoàn thường trực của Trung Quốc và Nga tại Geneva vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận chính thức nào về vấn đề này.
