Iran hiện đang rơi vào tình thế gần như đơn thương độc mã khi phải đối mặt với sức ép quân sự ngày càng gia tăng từ phía Hoa Kỳ. Các đối tác chiến lược truyền thống của Tehran, bao gồm Nga và Trung Quốc, dường như không sẵn sàng tham gia vào một cuộc đối đầu trực tiếp với Washington, khiến Iran phải tự lực cánh sinh trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
Áp lực từ Mỹ và thời hạn chót
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt ra một thời hạn chót từ 10 đến 15 ngày để Iran đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới. Nếu Tehran không tuân thủ, họ sẽ phải đối mặt với "những điều thực sự tồi tệ". Lầu Năm Góc đã điều động một lực lượng hải quân và không quân hùng hậu đến các khu vực gần Iran, sẵn sàng thực hiện các cuộc không kích bất cứ lúc nào.
Với khoảng 15 chiến hạm, trong đó có hai nhóm tác chiến tàu sân bay, cùng hơn 60 máy bay chiến đấu các loại đang tập trung tại Trung Đông, quân đội Mỹ có khả năng tiến hành những đợt không kích kéo dài nhiều tuần. Điều này khác biệt so với một cuộc tấn công chớp nhoáng như Chiến dịch Búa Đêm hồi tháng 6/2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran.
Chiến lược quân sự hạn chế của Mỹ
Tuy nhiên, Tổng thống Trump được cho là đang cân nhắc một đòn tấn công quân sự có giới hạn nhằm buộc Iran phải đáp ứng các yêu cầu về thỏa thuận hạt nhân. Đây sẽ không phải là một cuộc tập kích tổng lực có thể châm ngòi cho một đòn trả đũa quy mô lớn từ Tehran. Mục tiêu chính là gây sức ép mà không khiến tình hình leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện.
Phản ứng cứng rắn của Iran
Trong bối cảnh Mỹ tăng cường sức ép, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã tuyên bố vào ngày 21/2 rằng đất nước của ông sẽ không khuất phục trước áp lực từ các cường quốc thế giới. Iran đang nỗ lực phô diễn sức mạnh quân sự tối đa và tìm kiếm sự ủng hộ từ các đối tác lớn, đặc biệt là Nga và Trung Quốc.
Trong nhiều năm qua, Iran đã cố gắng xây dựng mối quan hệ quân sự chặt chẽ hơn với cả Trung Quốc và Nga. Hình ảnh vệ tinh cho thấy Tehran đang tìm cách xây dựng lại kho tên lửa, hệ thống phòng không và các năng lực khác với sự giúp đỡ từ các đối tác này, sau khi chúng bị tàn phá trong cuộc chiến 12 ngày với Israel và Mỹ hồi tháng 6/2025.
Hỗ trợ hạn chế từ Nga và Trung Quốc
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng mức độ ủng hộ mà Moskva và Bắc Kinh dành cho Tehran hiện chỉ dừng lại ở mức độ biểu tượng. Hai cường quốc này khó có khả năng cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp nếu Tổng thống Trump ra lệnh tấn công Iran, theo phân tích của David S. Cloud từ Wall Street Journal.
Iran và Nga tuần trước đã tiến hành một cuộc tập trận hải quân chung quy mô nhỏ tại Vịnh Oman. Truyền thông nhà nước Iran cũng thông báo về một cuộc tập trận sắp tới có sự tham gia của các tàu từ Trung Quốc, Nga và Iran tại Eo biển Hormuz, nhưng các hoạt động này chủ yếu mang tính biểu tượng.
Lợi ích quốc gia và sự dè dặt
Đối với Trung Quốc, việc nghiêng quá nhiều về phía Tehran một cách công khai có thể gây nguy hiểm cho mối quan hệ quan trọng với Tổng thống Trump, người dự kiến đến thăm Trung Quốc vào tháng 3 để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình. Bắc Kinh là khách hàng dầu mỏ lớn nhất của Iran và là thị trường quan trọng giúp nền kinh tế bị trừng phạt của nước này không bị sụp đổ.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng lo ngại rằng việc liên kết quá chặt chẽ với Iran có thể làm tổn hại đến các mối quan hệ của họ tại vùng Vịnh. Bắc Kinh đã mở rộng quan hệ với Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, những đối thủ khu vực của Iran. Một cuộc chiến tranh lan rộng sẽ đe dọa việc nhập khẩu dầu của Trung Quốc từ các quốc gia này.
Ưu tiên của Nga
Moskva cũng có những vấn đề ưu tiên cao hơn việc giúp đỡ Tehran. Nga không muốn làm mất lòng Tổng thống Trump và đẩy Mỹ xích lại gần hơn với Ukraine. Theo Viện Brookings, Tổng thống Nga Vladimir Putin khó có khả năng can thiệp trực tiếp cho Iran trong tình thế khẩn cấp, vì Moskva không có đủ lợi ích chiến lược tại Iran để sẵn sàng gây chiến với Mỹ.
Chiến lược ủy nhiệm của Iran
Khi không thể trông đợi nhiều vào hỗ trợ từ Nga và Trung Quốc, Iran có thể dựa vào các lực lượng dân quân được họ hậu thuẫn tại Trung Đông. Colin P. Clarke, giám đốc điều hành của Trung tâm Soufan tại New York, nhận định: "Iran có thể hành động thông qua các lực lượng ủy nhiệm để làm tăng cái giá phải trả cho bất kỳ chiến dịch quân sự nào của Mỹ".
Giới tình báo và chống khủng bố cảnh báo rằng Tehran có thể huy động lực lượng Houthi ở Yemen để nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền phương Tây tại Biển Đỏ. Cũng có những lo ngại ở châu Âu rằng các thành viên Hezbollah, Al Qaeda hay các nhóm khác có thể được lệnh tấn công căn cứ hoặc đại sứ quán Mỹ.
Cảnh báo từ Thượng viện Mỹ
Jack Reed, thượng nghị sĩ Dân chủ đứng đầu Ủy ban Quân vụ Thượng viện, đã cảnh báo chính quyền Trump về những rủi ro nếu tấn công Iran trong những ngày tới. Ông nói: "Các cuộc không kích nhằm vào Iran có nguy cơ châm ngòi một cuộc chiến khu vực rộng lớn hơn, đẩy lực lượng Mỹ tại Trung Đông vào nguy hiểm và gây bất ổn thị trường toàn cầu theo cách gây tổn hại tới người dân Mỹ".
Dù các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực, bao gồm Hamas, Hezbollah và Houthi, đã bị suy yếu trong năm qua, họ vẫn là mối đe dọa tiềm ẩn đối với công dân và lợi ích của Mỹ, đặc biệt tại Trung Đông, theo các quan chức Mỹ và phương Tây.
