Hai 'Yết Hầu' Hàng Hải Cùng Ngạt Thở Khi Houthi Tham Chiến, Đe Dọa Kinh Tế Toàn Cầu
Nếu Iran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi gây gián đoạn Biển Đỏ, hai bên có thể ảnh hưởng lớn đến các tuyến vận tải chiến lược và dòng chảy dầu mỏ toàn cầu. Tình hình này đang làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng vận tải biển mới, với tác động sâu rộng đến kinh tế thế giới.
Biển Đỏ Trở Thành Điểm Nóng Chiến Lược
Kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như tê liệt, Biển Đỏ - tuyến thay thế vận chuyển dầu thô từ Saudi Arabia sang châu Á - nổi lên như một trong những yếu tố giúp hạn chế thiệt hại cho thị trường dầu mỏ. Tuy nhiên, lực lượng Houthi, một nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn kiểm soát phần lớn Yemen, đã làm gián đoạn nghiêm trọng lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này trong suốt hai năm, bắt đầu từ cuối năm 2023.
Đáp trả việc Israel tấn công vào Gaza, họ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và hải quân gần eo biển Bab el-Mandeb, nơi nối phía nam Biển Đỏ với Vịnh Aden. Theo Bloomberg, động thái này gây ra sự gián đoạn thương mại toàn cầu lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19. Giờ đây, nỗi lo ngại lại gia tăng trở lại trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran leo thang.
Mối Đe Dọa Với Tàu Thuyền Ở Biển Đỏ
Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, chiếm quyền kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen năm 2014, khởi đầu cho cuộc nội chiến kéo dài đến nay. Phong trào này theo đuổi một hệ tư tưởng chống phương Tây và chống Israel mạnh mẽ. Sau khi cuộc xung đột Hamas - Israel nổ ra vào năm 2023, Houthi bắt đầu phóng tên lửa và UAV về phía Israel, rồi chuyển sang nhắm mục tiêu tàu thuyền.
Ban đầu, nhóm này tuyên bố chỉ nhắm vào tàu có liên quan đến Israel. Tuy nhiên, theo Bloomberg, sau đó, nhiều tàu không có liên hệ trực tiếp cũng bị tấn công. Địa hình hiểm trở dọc bờ biển Biển Đỏ của Yemen giúp Houthi che giấu vũ khí, và mặc dù đối mặt với các cuộc không kích của Mỹ và Israel, lực lượng này vẫn duy trì được vị thế.
Theo Lầu Năm Góc, từ tháng 11/2023 đến tháng 6/2024, Houthi đã nhắm mục tiêu vào các tàu quân sự và thương mại hơn 190 lần. Mối đe dọa này khiến nhiều hãng tàu phải đổi hướng đi vòng xuống mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, làm hành trình kéo dài tới 25% so với tuyến Biển Đỏ - kênh đào Suez và chi phí tăng mạnh.
Ảnh Hưởng Thương Mại Toàn Cầu
Sự can thiệp của Houthi đang làm dấy lên nỗi lo về cuộc khủng hoảng vận tải biển mới. Eo biển Bab el-Mandeb từ lâu là tuyến giao thương huyết mạch Đông - Tây. Trước khi các cuộc tấn công bắt đầu, khoảng 9% thương mại đường biển toàn cầu đi qua đây, bao gồm 20% lưu lượng container và hơn 2.000 tỷ USD hàng hóa mỗi năm.
Dầu thô, diesel, khí tự nhiên và các hàng hóa khác từ Trung Đông và Ấn Độ vẫn cần đi qua Biển Đỏ để đến châu Âu vì đây là tuyến ngắn nhất. Sau khi phương Tây trừng phạt Nga liên quan tới cuộc xung đột tại Ukraine năm 2022, tuyến này còn trở nên quan trọng hơn cho dầu thô theo chiều ngược lại, khi Nga chuyển phần lớn xuất khẩu dầu sang châu Á.
Lựa chọn tham chiến của Houthi vào lúc này không chỉ đơn thuần là vấn đề quân sự mà còn có thể là đòn giáng mạnh vào kinh tế thế giới. Nếu Houthi hành động trở lại, họ có thể gây thiệt hại kinh tế lớn, nhất là khi eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch khác cho vận chuyển hàng hóa ra vào Trung Đông - phần lớn đã bị phong tỏa do cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.
Houthi Có Thể Leo Thang Đến Mức Nào?
Lợi thế thực sự cho Iran có thể xuất hiện nếu Houthi quay lại tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ. Tuy nhiên, Bloomberg nhận định dù Iran là bên hậu thuẫn, Houthi không hoàn toàn hành động theo chỉ đạo của Tehran mà có tính toán riêng. Việc tham gia sâu vào cuộc chiến khu vực rộng lớn sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn, bao gồm nguy cơ bị Mỹ hoặc Israel trả đũa mạnh.
Ngoài ra, họ cũng phải đưa ra lý do đối với người dân Yemen - khi nền kinh tế đang khủng hoảng và khoảng một nửa dân số đối mặt với nạn đói nghiêm trọng, theo Liên Hợp Quốc. Giới chức Israel cho rằng Houthi có thể tấn công tàu và đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb một lần nữa, nhưng nhóm này cũng có thể dè chừng việc gây tổn hại lợi ích của Saudi Arabia.
Tổ chức tư vấn chính trị Eurasia Group nhận định Houthi hiện có khả năng sẽ tránh tấn công cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia. "Tuy vậy, trong trường hợp xung đột leo thang và chịu áp lực từ Iran, Houthi vẫn có thể nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia", các nhà phân tích cảnh báo. Tình hình này cho thấy sự phức tạp và nguy cơ lan rộng của xung đột Trung Đông, với tác động không chỉ về quân sự mà còn về kinh tế toàn cầu.
