Hai 'Yết Hầu' Hàng Hải Cùng Ngạt Thở: Mối Đe Dọa Kép Từ Iran Và Houthi
Thế giới đang đối mặt với một kịch bản đáng lo ngại khi hai tuyến hàng hải chiến lược có nguy cơ bị siết chặt đồng thời. Nếu Iran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi do Tehran hậu thuẫn gây gián đoạn nghiêm trọng tại Biển Đỏ, hậu quả có thể tác động sâu sắc đến các tuyến vận tải toàn cầu và dòng chảy dầu mỏ.
Biển Đỏ: Tuyến Thay Thế Bị Đe Dọa
Kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như tê liệt, Biển Đỏ nổi lên như một tuyến thay thế quan trọng cho việc vận chuyển dầu thô từ Saudi Arabia sang châu Á. Tuy nhiên, lực lượng Houthi – một nhóm vũ trang kiểm soát phần lớn Yemen – đã làm gián đoạn lưu thông qua tuyến hàng hải này trong suốt hai năm, bắt đầu từ cuối năm 2023.
Đáp trả việc Israel tấn công Gaza, Houthi đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và hải quân gần eo biển Bab el-Mandeb, nơi nối phía nam Biển Đỏ với Vịnh Aden. Theo Bloomberg, động thái này gây ra sự gián đoạn thương mại toàn cầu lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19.
Nỗi Lo Gia Tăng Trong Bối Cảnh Chiến Sự
Giờ đây, nỗi lo ngại lại gia tăng khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang. Ngày 25/3, hãng tin Tasnim của Iran cảnh báo về một “mặt trận” mới có thể mở ra. Washington sau đó đã nhắc lại mối đe dọa từ Houthi đối với hoạt động hàng hải.
Vài ngày sau, Houthi phóng tên lửa vào Israel – lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng nổ – và tuyên bố sẽ tiếp tục cho đến khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran chấm dứt. Giáo sư Mohamad Elmasry tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha nhận định với Al Jazeera: “Nếu họ quyết định phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, Biển Đỏ và kênh đào Suez, chúng ta sẽ đối mặt với việc hai điểm nghẽn chiến lược lớn bị đóng cửa cùng lúc với eo biển Hormuz.”
Mối Đe Dọa Cụ Thể Với Tàu Thuyền Ở Biển Đỏ
Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, chiếm quyền kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen năm 2014, khởi đầu cho cuộc nội chiến kéo dài. Phong trào này theo đuổi hệ tư tưởng chống phương Tây và chống Israel mạnh mẽ. Sau khi xung đột Hamas – Israel nổ ra năm 2023, Houthi bắt đầu phóng tên lửa và UAV về phía Israel, rồi chuyển sang nhắm mục tiêu tàu thuyền.
Ban đầu, nhóm này tuyên bố chỉ nhắm vào tàu liên quan đến Israel, nhưng sau đó, nhiều tàu không có liên hệ trực tiếp cũng bị tấn công. Địa hình hiểm trở dọc bờ biển Biển Đỏ của Yemen giúp Houthi che giấu vũ khí, dù đối mặt với các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Theo Lầu Năm Góc, từ tháng 11/2023 đến tháng 6/2024, Houthi đã nhắm mục tiêu vào các tàu quân sự và thương mại hơn 190 lần. Mối đe dọa này khiến nhiều hãng tàu phải đổi hướng đi vòng xuống mũi Hảo Vọng, làm hành trình kéo dài tới 25% và chi phí tăng mạnh.
Ảnh Hưởng Thương Mại Toàn Cầu
Sự can thiệp của Houthi đang làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng vận tải biển mới. Eo biển Bab el-Mandeb từ lâu là tuyến giao thương huyết mạch Đông – Tây. Trước khi các cuộc tấn công bắt đầu, khoảng 9% thương mại đường biển toàn cầu đi qua đây, bao gồm 20% lưu lượng container và hơn 2.000 tỷ USD hàng hóa mỗi năm.
Dầu thô, diesel, khí tự nhiên và các hàng hóa khác từ Trung Đông và Ấn Độ vẫn cần đi qua Biển Đỏ để đến châu Âu vì đây là tuyến ngắn nhất. Sau khi phương Tây trừng phạt Nga liên quan đến xung đột Ukraine năm 2022, tuyến này còn trở nên quan trọng hơn cho dầu thô theo chiều ngược lại.
Nếu Houthi hành động trở lại, họ có thể gây thiệt hại kinh tế lớn, nhất là khi eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch khác cho vận chuyển hàng hóa ra vào Trung Đông – phần lớn đã bị phong tỏa. Đối với các nền kinh tế châu Á, đặc biệt là các trung tâm sản xuất, tác động từ khu vực này là đáng kể, làm tăng chi phí logistics và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.
Houthi Có Thể Leo Thang Đến Mức Nào?
Lợi thế thực sự cho Iran có thể xuất hiện nếu Houthi quay lại tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ. Tuy nhiên, Bloomberg nhận định dù Iran là bên hậu thuẫn, Houthi không hoàn toàn hành động theo chỉ đạo của Tehran mà có tính toán riêng.
Việc tham gia sâu vào cuộc chiến khu vực rộng lớn sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn, bao gồm nguy cơ bị Mỹ hoặc Israel trả đũa mạnh. Ngoài ra, họ cũng phải đưa ra lý do đối với người dân Yemen – khi nền kinh tế đang khủng hoảng và khoảng một nửa dân số đối mặt với nạn đói nghiêm trọng.
Tổ chức tư vấn chính trị Eurasia Group nhận định Houthi hiện có khả năng sẽ tránh tấn công cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia. “Tuy vậy, trong trường hợp xung đột leo thang và chịu áp lực từ Iran, Houthi vẫn có thể nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia,” các nhà phân tích cảnh báo.
Trong bối cảnh này, việc duy trì Bab el-Mandeb mở cửa đặc biệt quan trọng với Saudi Arabia, nơi xuất khẩu dầu qua cảng Biển Đỏ chiếm khoảng 70% tổng xuất khẩu trước xung đột. Lượng hàng hóa vận chuyển tăng cao từ Yanbu đã trở thành “phao cứu sinh” cho thị trường dầu mỏ, giúp giá dầu thô không tăng vọt hơn nữa.
