Armenia Mở Cửa Cho Mỹ Vào Thị Trường Điện Hạt Nhân, Đặt Dấu Hỏi Cho Hợp Tác Truyền Thống Với Nga
Chỉ vài ngày sau khi Tập đoàn hạt nhân nhà nước Nga Rosatom tái khẳng định sự sẵn lòng hợp tác với Armenia trong việc xây dựng năng lực hạt nhân mới, Yerevan và Washington đã chính thức hoàn tất đàm phán về một thỏa thuận hợp tác quan trọng. Thỏa thuận này mở đường cho các công ty Mỹ ký kết các hợp đồng dự án điện hạt nhân tại quốc gia Nam Caucasus này, đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong chiến lược năng lượng của một quốc gia vốn từng là đồng minh truyền thống của Nga và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Moscow.
Thỏa Thuận 123: Cánh Cửa Mới Cho Hợp Tác Năng Lượng
Thỏa thuận mang tên "Thỏa thuận 123" giữa Mỹ và Armenia không chỉ là một văn bản pháp lý thông thường, mà còn là dấu mốc lịch sử trong quan hệ đối tác năng lượng. Theo đó, mục tiêu rõ ràng nhất là thay thế nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Armenia ở Metsamor – một công trình do Liên Xô cũ xây dựng từ những năm 1970 và đưa vào vận hành từ năm 1980 với 2 tổ máy. Cả 2 tổ máy này đã ngừng hoạt động vào năm 1988 do lo ngại về an toàn liên quan đến khả năng dễ bị tổn thương bởi động đất. Tổ máy số 2 với lò phản ứng VVER-440 công suất 376 MWe được khởi động lại vào năm 1995, và Rosatom hiện đang hợp tác trong một dự án nhằm kéo dài tuổi thọ của tổ máy này đến năm 2036. Trong khi đó, tổ máy số 1 hiện đang được tháo dỡ.
Lịch Sử Và Tương Lai Của Metsamor
Armenia từ lâu đã xem xét khả năng xây dựng thêm công suất điện hạt nhân mới. Vào tháng 1/2022, Rosatom và ban quản lý nhà máy điện hạt nhân này đã ký một thỏa thuận để xem xét khả năng xây dựng các tổ máy điện hạt nhân mới do Nga thiết kế trên khu đất của nhà máy hiện tại ở Metsamor, tỉnh Armavir, miền Tây đất nước. Đến tháng 1/2024, các nhà chức trách tuyên bố rằng Armenia có kế hoạch xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới trong vòng 8-10 năm, với các lựa chọn công nghệ từ Nga, Mỹ và Hàn Quốc đang được đánh giá kỹ lưỡng.
Tuần trước, ông Alexey Likhachev, Giám đốc điều hành của Rosatom, đã gặp ông Alen Simoyan, Chủ tịch Quốc hội Armenia, để thảo luận về tiến độ dự án kéo dài tuổi thọ hoạt động của nhà máy điện hạt nhân Metsamor. Theo Rosatom, các cuộc thảo luận đó cũng bao gồm việc xây dựng các tổ máy điện hạt nhân mới ở Armenia, với việc Rosatom đề nghị "hợp tác toàn diện, bao gồm xây dựng các nhà máy điện hạt nhân công suất lớn, trung bình và nhỏ cũng như thực hiện các dự án liên quan, kể cả các dự án phi hạt nhân".
Bước Ngoặt Từ Chuyến Thăm Lịch Sử Của Mỹ
Đầu tuần này, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, trong chuyến thăm 2 ngày mang tính lịch sử tới Yerevan, đã ký một tuyên bố chung về việc hoàn tất đàm phán "Thỏa thuận 123" về sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Thủ tướng Pashinyan phát biểu tại cuộc họp báo chung rằng: "Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc tăng cường quan hệ đối tác năng lượng giữa Armenia và Mỹ".
Ông Vance cho biết thỏa thuận này, cho phép Mỹ cấp phép hợp pháp công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các quốc gia khác, sẽ tạo điều kiện cho việc xuất khẩu ban đầu của Mỹ sang Armenia lên tới 5 tỷ USD, cộng thêm 4 tỷ USD nữa từ các hợp đồng nhiên liệu và bảo trì dài hạn. Thỏa thuận liên quan đến các lò phản ứng module nhỏ, ông Vance nhấn mạnh, bổ sung thêm rằng Mỹ đủ tin tưởng Armenia để cung cấp cho nước này công nghệ mới này.
Ngã Rẽ Lịch Sử Cho Metsamor
Diễn biến trên đặt số phận nhà máy Metsamor trước ngã rẽ lịch sử. Nếu kế hoạch thay thế thành công, nhà máy cũ kỹ do Nga xây dựng sẽ dần ngừng hoạt động trong thập kỷ tới, nhường chỗ cho một hệ thống điện hạt nhân hiện đại, an toàn hơn và ít phụ thuộc hơn vào ảnh hưởng từ Moscow. Ngược lại, nếu Armenia chọn duy trì hợp tác truyền thống với Rosatom, Metsamor có thể tiếp tục được gia hạn thêm một lần nữa, dù rủi ro an toàn vẫn là mối lo thường trực.
Bộ trưởng Quản lý Lãnh thổ và Cơ sở hạ tầng Armenia, David Khudatyan, phát biểu tại một cuộc họp báo tuần trước, cho biết Armenia hiện đang xem xét các mô hình "lò phản ứng hạt nhân module" được đề xuất từ Nga, Mỹ, Pháp, Trung Quốc và Hàn Quốc. "Tôi tin rằng quá trình lựa chọn sẽ được hoàn tất vào năm 2026 hoặc 2027", vị Bộ trưởng được hãng tin Armenpress dẫn lời cho biết.
Với việc Armenia mở rộng hợp tác với Mỹ trong lĩnh vực điện hạt nhân, chiến lược năng lượng của quốc gia này đang trải qua một sự chuyển dịch đáng kể, đặt ra những câu hỏi về tương lai của mối quan hệ truyền thống với Nga và hướng đi mới trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.
