Ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc 'đóng băng' suốt 14 năm, người lao động gánh thiệt
Kể từ năm 2009, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc được thiết lập ở mức 500.000 đồng/tháng. Đến năm 2013, con số này được nâng lên 1 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, từ đó cho đến nay, dù nền kinh tế - xã hội đã có nhiều biến động mạnh mẽ, ngưỡng này vẫn không hề được điều chỉnh. Trong khi đó, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế đã có hai lần điều chỉnh kể từ năm 2013. Cụ thể, từ năm 2026, mức giảm trừ đối với người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), và mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Sự thay đổi này cho thấy chính sách thuế đã phần nào ghi nhận áp lực chi phí sinh hoạt tăng cao, nhưng lại chưa "chạm tới" điều kiện để được công nhận người phụ thuộc. Ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc vẫn "đứng yên" suốt 14 năm qua, tạo ra nhiều bất cập trong thực tế.
Thiệt thòi và hệ lụy từ việc 'quên' điều chỉnh
Trao đổi với phóng viên, ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - nhận định, việc "quên" nâng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc không chỉ gây thiệt thòi cho người lao động mà còn dẫn đến nhiều hệ lụy trong quá trình thực thi chính sách thuế. Theo ông Tuấn, nhìn lại lịch sử, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc qua các giai đoạn gần như tương đương với mức chuẩn hộ nghèo tương ứng. Điều này đặt ra câu hỏi lớn: liệu có nên lấy chuẩn nghèo làm thước đo để xác định một người có còn phụ thuộc tài chính hay không?
Ông Tuấn phân tích: "Chuẩn nghèo chỉ phản ánh mức sống tối thiểu về ăn uống và một số nhu cầu cơ bản. Trong khi đó, thực tế chi phí của người phụ thuộc, đặc biệt là trẻ nhỏ và người cao tuổi, không thể đặt trong cùng hệ quy chiếu này. Một đứa trẻ không chỉ cần ăn đủ bữa. Người lao động còn phải chi trả tiền nhà trẻ, học phí, y tế, bỉm sữa, và các khoản chăm sóc khác. Chi phí nuôi con nhỏ hoàn toàn khác với chi phí sinh tồn tối thiểu của một hộ nghèo."
Với người cao tuổi, tình hình cũng tương tự. Bên cạnh nhu cầu sinh hoạt cơ bản, chi phí y tế, thuốc men, và chăm sóc sức khỏe thường xuyên là gánh nặng lớn, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét. Xét trên yếu tố xã hội, Việt Nam không chỉ bước vào giai đoạn già hóa dân số mà còn hình thành rõ nét "thế hệ bánh mì kẹp" - những người trong độ tuổi lao động vừa phải nuôi con nhỏ, vừa phải chăm sóc cha mẹ già. Phần lớn người làm công ăn lương tập trung ở các đô thị, nơi chi phí sinh hoạt cao hơn nhiều.
Đề xuất cơ chế linh hoạt và 'thả nổi'
Khi người lao động chưa thể lo đủ nhu cầu cơ bản cho bản thân, họ khó có thể có thêm nguồn lực để đầu tư cho tương lai, tích lũy cho tuổi già hoặc thực hiện kế hoạch sinh con. Do đó, ông Tuấn đề xuất tìm một thước đo linh hoạt hơn thay vì cố định con số tuyệt đối trong nhiều năm. Mức lương tối thiểu vùng có thể là một cơ sở phù hợp để xem xét. Bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ năm 2026 vào khoảng 4,5 triệu đồng/người/tháng, và đây có thể là ngưỡng tham chiếu mới để xác định người phụ thuộc trong giai đoạn tới.
Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín - cũng đồng tình rằng cần sớm điều chỉnh ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc vì đã quá lạc hậu. Ông Được đề xuất hai phương án cụ thể:
- Phương án thứ nhất: Điều chỉnh căn cứ vào mức lương cơ sở, hiện tại là 2,34 triệu đồng/tháng, đồng thời áp dụng cơ chế "thả nổi" để tự động điều chỉnh theo lương cơ sở.
- Phương án thứ hai: Căn cứ theo tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều quốc gia, từ năm 2027, khu vực đô thị là 2,8 triệu đồng/người/tháng; cũng nên áp dụng cơ chế tự động điều chỉnh theo tiêu chí xác định chuẩn nghèo.
Phản hồi từ cơ quan chức năng
Trước các đề xuất xem xét nâng mức thu nhập miễn trừ phù hợp để giảm bớt gánh nặng cho người lao động, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí - Bộ Tài chính cho biết, cơ quan soạn thảo đang xây dựng dự thảo và sẽ ban hành Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, đồng thời hướng dẫn thực hiện Nghị định liên quan theo thẩm quyền. Bộ Tài chính cam kết sẽ rà soát, nghiên cứu để điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, nhằm bảo đảm phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội và mức sống của người dân.
Việc điều chỉnh này không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, hỗ trợ người lao động trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang. Hy vọng rằng, với sự quan tâm từ các chuyên gia và cơ quan quản lý, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ sớm được cập nhật, giúp giảm bớt áp lực tài chính cho hàng triệu hộ gia đình Việt Nam.
