Phiên tòa vụ án hối lộ Bộ NN-PTNT: Luật sư bào chữa 'văn hóa cảm ơn' và áp lực doanh nghiệp
Chiều ngày 1 tháng 4, phiên tòa xét xử vụ án đưa và nhận hối lộ liên quan đến Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ) cùng Công ty Hoàng Dân đã tiếp tục diễn ra. Sau khi đại diện viện kiểm sát đưa ra đề nghị mức án cụ thể, các bị cáo và đội ngũ luật sư bào chữa đã tham gia phần tranh luận sôi nổi, đưa ra nhiều lập luận phức tạp nhằm giảm nhẹ hình phạt.
Giám đốc Hoàng Dân đối mặt mức án 13-16 năm tù
Trong vụ án này, Giám đốc Công ty Hoàng Dân Nguyễn Văn Dân là người duy nhất bị đề nghị tuyên phạt về ba tội danh khác nhau. Cụ thể, viện kiểm sát đề nghị mức án từ 2 đến 3 năm tù về tội đưa hối lộ, từ 8 đến 9 năm tù về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, và từ 3 đến 4 năm tù về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Tổng hợp hình phạt được đề xuất là từ 13 đến 16 năm tù.
Ông Dân bị cáo buộc đã hối lộ hơn 40 tỉ đồng cho hàng loạt cựu quan chức của Bộ NN-PTNT nhằm đảm bảo trúng các gói thầu thủy lợi quan trọng. Hành vi này được cho là đã gây ra thiệt hại tài chính lên đến hơn 251 tỉ đồng cho ngân sách nhà nước. Ngoài ra, bị cáo còn bị cáo buộc chỉ đạo việc mua hóa đơn khống và lập hai hệ thống sổ sách kế toán song song, dẫn đến thiệt hại về thuế vượt quá 99 tỉ đồng.
Luật sư viện dẫn áp lực kinh doanh để bào chữa
Trước bục khai báo, Giám đốc Nguyễn Văn Dân đã không tự bào chữa mà ủy quyền hoàn toàn cho luật sư đại diện. Luật sư này cho biết không tranh luận về mặt tội danh nhưng nhận định mức án mà viện kiểm sát đề nghị là quá nặng nề so với hoàn cảnh thực tế.
Theo lập luận của luật sư, mặc dù ông Dân thừa nhận việc 'chung chi' cho các cựu quan chức Bộ NN-PTNT là sai trái, nhưng hành động này 'cũng xuất phát từ mục đích tìm kiếm công ăn, việc làm', bởi đây chính là điều kiện sống còn của bất kỳ doanh nghiệp nào trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.
'Làm dự án đâu phải cái nào cũng lãi, có cái được, có cái lỗ và nhất là khâu tạm ứng, thanh quyết toán. Chủ đầu tư gây khó dễ thì lỗ là cái chắc. Muốn sớm được thanh toán thì nhà thầu phải 'chi cơ chế' và thế là vướng vào hành vi đưa hối lộ. Cái khổ của doanh nghiệp là vậy. Không có quan hệ tế nhị, cứ thẳng băng mà đi thì chẳng có dự án nào mà làm. Không ai muốn tự dưng phải chạy chọt, mất tiền', luật sư trình bày một cách đầy xúc động.
Luật sư còn nhấn mạnh rằng sau khi bị khởi tố, ông Dân đã chủ động tố giác về hành vi nhận hối lộ của nhóm cựu cán bộ. Do đó, luật sư tha thiết đề nghị miễn trách nhiệm hình sự về tội đưa hối lộ, hoặc ít nhất là áp dụng mức án 'nhân văn nhất' có thể.
Người bào chữa cũng bày tỏ sự băn khoăn trước cáo buộc gây thiệt hại hơn 251 tỉ đồng từ hành vi vi phạm đấu thầu. Luật sư lý giải rằng cả năm gói thầu mà doanh nghiệp trúng đều không bị quy kết trúng với giá cao hơn thực tế hoặc gây thất thoát từ chênh lệch giá. Khoản thiệt hại này thực chất gắn liền với hành vi mua hóa đơn khống để hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ nhằm quyết toán với chủ đầu tư, tức là xảy ra sau khi hợp đồng đã được ký kết, không nằm trong giai đoạn đấu thầu ban đầu.
Luật sư nói thêm rằng thân chủ đến nay đã nhận thức rõ sai phạm, cùng gia đình nỗ lực khắc phục hậu quả; ngoài 175 cây vàng và nhiều bất động sản bị tạm giữ, kê biên, ông còn nộp thêm 35 tỉ đồng. Vì thế, luật sư tha thiết mong tòa án xem xét toàn diện và cho bị cáo được hưởng sự khoan hồng tối đa.
Cựu thứ trưởng và lập luận về 'văn hóa cảm ơn'
Trong nhóm cựu quan chức Bộ NN-PTNT, cựu thứ trưởng Hoàng Văn Thắng bị viện kiểm sát đề nghị mức án từ 4 đến 5 năm tù, với cáo buộc nhận hối lộ 200.000 USD (tương đương hơn 4,5 tỉ đồng) từ Giám đốc Công ty Hoàng Dân.
Khi bào chữa cho ông Thắng, luật sư đưa ra lập luận rằng việc thân chủ nhận tiền không nhằm mục đích thực hiện một hành vi trái pháp luật, mà để thúc đẩy một công việc đúng đắn và hợp pháp. Điều này được thể hiện qua lời khai của cựu thứ trưởng, rằng ông ủng hộ Công ty Hoàng Dân vì đây là một nhà thầu mạnh, nhưng luôn yêu cầu mọi hoạt động phải tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Theo luật sư, diễn biến trên cho thấy động cơ và mục đích phạm tội của bị cáo Thắng không hoàn toàn xuất phát từ lòng tham tiền bạc, mà quan trọng hơn là vì lợi ích chung của dự án, giúp dự án có thể tìm được nhà thầu đáp ứng đầy đủ năng lực triển khai hiệu quả.
Với số tiền đã nhận, luật sư cho rằng thân chủ với nhận thức giản đơn đã không phân biệt được rõ ràng giữa 'tiền cảm ơn' và 'tiền nhận hối lộ'. Thực tế, 'văn hóa cảm ơn' vẫn luôn tồn tại phổ biến trong các mối quan hệ kinh doanh và xã hội tại Việt Nam. Mọi hoạt động công việc đều cần có sự qua lại lẫn nhau, việc cho tặng quà dù bằng hiện vật hay bằng tiền cũng đều là 'thói quen đã đi sâu vào tiềm thức' của nhiều người.
Từ những căn cứ đã nêu, luật sư đề nghị hội đồng xét xử áp dụng mức hình phạt nhẹ hơn, cụ thể là từ 3 năm đến 3 năm 6 tháng tù đối với cựu thứ trưởng Hoàng Văn Thắng, nhằm phản ánh đúng bản chất và động cơ của hành vi.
