Cựu cán bộ hải quan nhận hối lộ 8,5 tỉ đồng trong vụ khai thác titan trái phép
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố bị can Lê Văn Hưng, cựu cán bộ hải quan thuộc Chi cục Hải quan Cảnh Sài Gòn khu vực 1, về tội nhận hối lộ. Sai phạm của ông Hưng liên quan trực tiếp đến vụ án khai thác titan trái phép với khối lượng khổng lồ hơn 459.000 tấn khoáng vật nặng, có tổng trị giá ước tính vượt quá 1.508 tỉ đồng. Vụ việc xảy ra tại Công ty Cổ phần Tập đoàn khoáng sản đầu tư Hưng Thịnh (Tập đoàn Hưng Thịnh), gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế quốc gia.
Đường dây phức tạp với nhiều đối tượng
Người bị cáo buộc đưa hối lộ cho ông Hưng là Đỗ Tiến Hải, giữ chức vụ Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Hưng Hà. Ngoài ra, ông Hải còn phải đối mặt với tội danh buôn lậu, cùng với bốn cá nhân khác bị truy tố trong cùng vụ án:
- Hoàng Thượng Hạ: Công dân mang quốc tịch Trung Quốc.
- Trần Thị Lê Vi Vân: Hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tự do.
- Phùng Văn Thành: Giữ vị trí Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xuất nhập khẩu Châu Thành.
- Lê Phong Nam: Đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Thương mại dịch vụ Vận tải đầu tư Hòa Thuận.
Theo cáo trạng, Hoàng Thượng Hạ đã sinh sống tại Việt Nam từ năm 2009 và có mối quan hệ chung sống như vợ chồng với Trần Thị Lê Vi Vân. Hạ hoạt động chính trong ngành kinh doanh mua bán khoáng sản và đồng thời là nhân viên, cộng tác viên cho ba công ty tại Trung Quốc.
Thủ đoạn tinh vi: Đánh tráo mẫu giám định
Để có được nguồn quặng vận chuyển về Trung Quốc, từ năm 2023 đến 2024, Hạ đã thỏa thuận với ông Phan Thành Muôn (Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hưng Thịnh) và bà Nguyễn Thị Phương Thu (nhân viên kinh doanh Công ty Sông Bình) về việc mua Ilmenite, một loại khoáng vật ôxít sắt titan, từ hai doanh nghiệp này.
Theo quy định pháp luật hiện hành, Ilmenite muốn được xuất khẩu từ Việt Nam ra nước ngoài phải đạt hàm lượng TiO2 tối thiểu từ 56% trở lên. Tuy nhiên, nguồn quặng trong các giao dịch mua bán giữa các doanh nghiệp này đều có hàm lượng dưới ngưỡng quy định. Chính vì vậy, các đối tượng đã tìm mọi cách để hợp thức hóa nguồn gốc, nhằm mục đích "tuồn" quặng trái phép sang Trung Quốc.
Kết quả điều tra cho thấy, từ tháng 12 năm 2023 đến tháng 7 năm 2024, Hạ đã giao cho Vân thuê Phùng Văn Thành ký kết bốn hợp đồng mua bán với tổng cộng 28.000 tấn quặng từ Công ty Tú Doanh và Công ty Sông Bình. Tổng giá trị thực tế của các hợp đồng này lên đến hơn 104 tỉ đồng, nhưng trên giấy tờ chỉ ghi nhận hơn 81 tỉ đồng.
Công ty Châu Thành sau đó tiếp tục ký bốn hợp đồng bán toàn bộ số quặng này cho các công ty Trung Quốc có liên quan đến Hoàng Thượng Hạ. Để thực hiện thủ tục hải quan một cách thuận lợi, Thành đã thuê Công ty Hưng Hà do Đỗ Tiến Hải làm giám đốc đảm nhiệm.
Cựu cán bộ hải quan tiếp tay, nhận hối lộ "khủng"
Do hàm lượng quặng không đủ tiêu chuẩn, Đỗ Tiến Hải đã chủ động liên hệ và gặp gỡ Lê Văn Hưng, lúc đó là cán bộ hải quan được phân công công tác tại Đội thủ tục hàng hóa xuất khẩu thuộc cảng Cát Lái, với nhiệm vụ chính là kiểm tra thực tế hàng hóa. Hải đề nghị Hưng hỗ trợ bằng cách tráo đổi mẫu quặng Ilmenite trước khi đem đi giám định, nhằm qua mặt lực lượng chức năng. Đổi lại, Hải cam kết sẽ bồi dưỡng cho Hưng từ 3 đến 9 triệu đồng cho mỗi container. Hưng đã đồng ý với đề nghị này.
Theo yêu cầu từ Hải quan Cát Lái, khi quặng Ilmenite của Công ty Châu Thành được vận chuyển vào cảng lần đầu để mở tờ khai, bắt buộc phải tiến hành kiểm tra thực tế và lấy mẫu giám định. Hưng, Hải và Lê Phong Nam đã phối hợp chặt chẽ để thực hiện hành vi tráo đổi mẫu.
Cụ thể, Hưng đến mở container để lấy mẫu quặng Ilmenite, đưa vào hai lọ nhưng chưa niêm phong mà mang vào phòng làm việc của mình. Tại đây, Nam đã đưa cho Hưng hai lọ mẫu đạt chuẩn (có hàm lượng TiO2 trên 56%) do Hải chuẩn bị từ trước để tiến hành niêm phong.
Cầm hai lọ mẫu do Nam đưa, Hưng đã đưa lại cho Nam một lọ để mang đi giám định, lọ còn lại được lưu giữ tại Hải quan khu vực I. "Còn hai lọ mẫu lấy từ container quặng không đủ điều kiện hàm lượng TiO2, Hưng đã vứt đi", cáo trạng nêu rõ. Sau khi có kết quả giám định đạt chuẩn, Hưng đưa vào hồ sơ hải quan và thực hiện thủ tục thông quan.
Với thủ đoạn tinh vi này, từ tháng 1 năm 2024 đến tháng 8 năm 2024, Hải và Nam đã gặp Hưng tổng cộng 22 lần để thực hiện việc tráo đổi mẫu giám định. Hải đã đưa cho Hưng tổng số tiền hơn 8,5 tỉ đồng để làm thủ tục mở 22 tờ khai hải quan, xuất khẩu trái phép gần 28.000 tấn quặng Ilmenite có hàm lượng TiO2 chỉ từ 51 đến 52% sang Trung Quốc, với tổng giá trị ước tính hơn 95 tỉ đồng.
Cũng nhờ việc lo giấy tờ cho số quặng này, các đối tượng khác cũng hưởng lợi đáng kể: Thành được hưởng lợi 750 triệu đồng, Hải hưởng lợi hơn 3,6 tỉ đồng, và Nam hưởng lợi 535 triệu đồng.
Chưa kịp xuất khẩu thì bị phát hiện
Ngoài phi vụ trên, trong năm 2024, Hạ và Vân còn thỏa thuận và thuê pháp nhân ký hợp đồng mua 15.000 tấn quặng Ilmenite từ Công ty Sông Bình, với giá trị hơn 51 tỉ đồng, sau đó ký hợp đồng bán quặng cho một công ty Trung Quốc.
Nhóm này đã thực hiện mở tờ khai xuất khẩu cho 28 container với hơn 780 tấn quặng Ilmenite. Tuy nhiên, do cơ quan điều tra tiến hành khám xét và phát hiện kịp thời, số quặng này chưa được xuất khẩu. Dù vậy, Hạ và Vân đã nhận đủ tiền từ phía đối tác Trung Quốc, cho thấy mức độ nghiêm trọng và quy mô lớn của đường dây buôn lậu này.
