Trong bức tranh thương mại 6 tháng đầu năm 2026, nông, lâm, thủy sản tiếp tục là điểm sáng khi duy trì mức xuất siêu khoảng 9,2 tỷ USD, khẳng định vai trò trụ đỡ của ngành trong việc giảm áp lực lên cán cân thương mại quốc gia. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, xuất siêu ngành này giảm 7,7% do nhập khẩu tăng mạnh và giá một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực giảm.
Nhập khẩu tăng mạnh, giá xuất khẩu giảm
Kim ngạch nhập khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 26,68 tỷ USD, tăng 11,7% so với cùng kỳ. Hầu hết các nhóm hàng nhập khẩu đều tăng, nổi bật là sản phẩm chăn nuôi tăng 26,9%, lâm sản tăng 19,9% và nông sản tăng 16,1%. Trong khi đó, giá xuất khẩu bình quân của cà phê và gạo giảm đáng kể do chịu tác động từ giá thế giới.
Cụ thể, xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm đạt 5,2 triệu tấn, tăng 9,9% về lượng nhưng kim ngạch giảm 2,5% xuống còn 2,38 tỷ USD, do giá xuất khẩu bình quân giảm 11,3%. Tương tự, cà phê tăng về lượng nhưng giảm 14,4% về giá trị, chỉ đạt 4,78 tỷ USD, khi giá xuất khẩu bình quân giảm 22%.
Giải pháp tăng xuất siêu bền vững
Để tăng xuất siêu bền vững, cần có giải pháp đồng bộ cho cả nhập khẩu và xuất khẩu. Về nhập khẩu, cần từng bước nâng cao khả năng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước, phát triển vùng nguyên liệu tập trung năng suất, chất lượng cao, giá cạnh tranh, nhất là với các ngành hàng xuất khẩu có lợi thế như hạt điều, gỗ, thủy sản. Việc giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu cũng giúp nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường thế giới, khi giá nguyên liệu hoặc chi phí logistics quốc tế tăng sẽ kéo theo chi phí sản xuất trong nước tăng, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh và thu hẹp dư địa xuất siêu.
Về xuất khẩu, do lợi thế về sản lượng không còn là chỉ số quan trọng nhất để gia tăng kim ngạch, mà giá bán mới là yếu tố quyết định, mỗi ngành hàng cần chủ động giải pháp “làm chủ” giá bán. Ví dụ, cà phê và rau quả nên hướng vào chế biến sâu để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mới, nâng cao giá trị gia tăng, tránh bị động khi thị trường dư cung, giảm giá. Với mặt hàng gạo, ngoài thị trường truyền thống, cần đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường giá cao với phân khúc gạo đặc sản, gạo phát thải thấp.
Tiềm năng từ gạo chất lượng cao
Thực tế, giá xuất khẩu gạo 5% tấm của Việt Nam hiện ở mức hơn 400 USD/tấn, nhưng gạo thơm, gạo phát thải thấp xuất khẩu vào Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU) có thể đạt 800 đến hơn 1.000 USD/tấn. Năm 2025, xuất siêu toàn ngành nông nghiệp đạt khoảng 21 tỷ USD, tạo dấu ấn nổi bật. Tuy nhiên, những tháng đầu năm 2026 đã xuất hiện nhiều yếu tố bất lợi, do vậy những tháng cuối năm cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm duy trì và mở rộng thặng dư thương mại, tạo nền tảng để ngành nông nghiệp phát huy vai trò trụ đỡ, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế chung.
