Quy trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng đã có bước chuyển mình mạnh mẽ sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trực tiếp khảo sát thực tế tại Tây Nguyên. Theo ông Đoàn Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), những thay đổi này được ví như một "cuộc cách mạng" trong cải cách thủ tục hành chính, giúp doanh nghiệp và nhà vườn chủ động hơn trong xuất khẩu.
Trước cải cách: Nỗi ám ảnh "giấy phép con" và hồ sơ bị ngâm
Trước đây, việc đăng ký mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói luôn là nỗi trăn trở kéo dài. Cộng đồng doanh nghiệp từng phản ánh về tình trạng "giấy phép con" - một bộ hồ sơ sau khi nộp có thể bị "ngâm" thời gian lâu mà không biết đang được xử lý đến đâu. Hệ quả là nhiều lô hàng bỏ lỡ thời điểm thu hoạch, giảm cơ hội xuất khẩu, gây thiệt hại không nhỏ cho người trồng và doanh nghiệp.
Bước ngoặt từ chuyển đổi số và chuẩn hóa quy trình
Bước ngoặt xuất hiện khi lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trực tiếp khảo sát thực tế tại các vùng trồng sầu riêng trọng điểm ở Tây Nguyên, như Đắk Lắk, ngay trước mùa thu hoạch. Từ những phản ánh của doanh nghiệp và nông dân, Bộ đã triển khai chuyển đổi số và chuẩn hóa toàn bộ quy trình cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói trên Cổng thông tin quốc gia.
Hiện nay, chậm nhất sau 3 ngày, cơ quan quản lý phải phản hồi về tính hợp lệ của hồ sơ và hướng dẫn bổ sung nếu cần. Trong vòng 10 ngày, cơ quan chuyên môn địa phương phải hoàn thành kiểm tra thực địa, từ nhật ký canh tác đến tiêu chuẩn VietGAP, trước khi chuyển hồ sơ sang cấp có thẩm quyền và phía Hải quan Trung Quốc.
Minh bạch và hiệu quả - Loại bỏ cơ chế "xin - cho"
Theo ông Đoàn Phúc Nguyên, việc minh bạch hóa quy trình giúp doanh nghiệp và người dân chủ động theo dõi tiến độ, có cơ sở khiếu nại nếu hồ sơ bị chậm xử lý, qua đó từng bước loại bỏ cơ chế "xin - cho". Khi quy trình trong nước được vận hành thông suốt, Việt Nam cũng có cơ sở làm việc hiệu quả hơn với phía Trung Quốc để rút ngắn thời gian phê duyệt mã số.
Vướng mắc về diện tích và trồng xen canh
Liên quan đến những vướng mắc về diện tích vùng trồng tối thiểu 10 ha hay quy định trồng xen canh, Tổng thư ký Vinafruit cho biết đây là các điều khoản đã được quy định trong Nghị định thư giữa Việt Nam và Trung Quốc. Muốn thay đổi cần có lộ trình đàm phán giữa cơ quan quản lý hai nước. Trong thời gian chờ đợi, giải pháp phù hợp nhất đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ là liên kết thành hợp tác xã để hình thành vùng nguyên liệu tập trung và chuẩn hóa quy trình sản xuất.
Tiềm năng tăng trưởng của sầu riêng đông lạnh
Thị trường sầu riêng Trung Quốc, với quy mô tiêu thụ khoảng 8-8,5 tỷ USD mỗi năm, vẫn là thị trường quan trọng nhất đối với ngành sầu riêng Việt Nam. Trong đó, sầu riêng tươi chiếm khoảng 7 tỷ USD, còn phân khúc sầu riêng đông lạnh đang mở ra dư địa tăng trưởng rất lớn. Ông Đoàn Phúc Nguyên nhận định sản lượng sầu riêng đông lạnh xuất khẩu của Việt Nam hoàn toàn có thể tăng 200-300% trong tương lai. Sản phẩm này không chỉ giúp gia tăng giá trị cho chuỗi ngành hàng mà còn tạo đầu ra cho sầu riêng loại B, loại C, góp phần ổn định giá thu mua cho người trồng.
Để hiện thực hóa tiềm năng này, ngoài việc tiếp tục hoàn thiện chuỗi logistics lạnh, ngành sầu riêng cũng cần duy trì đà cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là quy trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Những cải cách đang được triển khai hứa hẹn tạo làn gió mới cho xuất khẩu "trái cây vua" trong thời gian tới.
