Ngân hàng Thế giới (WB) vừa nâng hạng Việt Nam từ nhóm thu nhập trung bình thấp lên thu nhập trung bình cao, sau khi tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người năm 2025 đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng tối thiểu 4.636 USD. Thành tựu này phản ánh mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu của nền kinh tế, theo WB.
Thành tựu nhờ tăng trưởng bền vững và chính sách hỗ trợ
Ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và kinh tế toàn cầu tại Ngân hàng UOB Singapore, khẳng định đây là kết quả của hơn một thập kỷ duy trì tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ 6-8% mỗi năm, ngoại trừ giai đoạn Covid-19. Ông nhấn mạnh: “Thành quả này được thúc đẩy bởi khả năng chống chịu và tính linh hoạt của nền kinh tế, cộng đồng doanh nghiệp và người dân Việt Nam – những chủ thể đã vượt qua nhiều thách thức từ các biến động bên ngoài như đại dịch, áp thuế, dịch chuyển chuỗi cung ứng và xung đột năng lượng.”
Các chính sách của Chính phủ đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa thương mại và đầu tư chuyển sang xu hướng phân mảnh và khu vực hóa.
Thách thức từ việc mất tiếp cận vốn ưu đãi
Việc thoát khỏi nhóm thu nhập thấp đồng nghĩa Việt Nam không còn đủ điều kiện nhận vốn ưu đãi từ WB và các tổ chức quốc tế. Do đó, cần xây dựng cơ chế huy động vốn riêng, đặc biệt cho đầu tư hạ tầng để đạt mục tiêu thu nhập cao. Dự án Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) được kỳ vọng sẽ thu hút dòng vốn quốc tế và thúc đẩy hệ thống tài chính nội địa.
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM) cho rằng điều quan trọng không phải con số 4.970 USD, mà là Việt Nam đã bước sang một “đường đua” mới: không còn cạnh tranh bằng lao động giá rẻ, mà phải cạnh tranh bằng năng suất, công nghệ và chất lượng thể chế. Ông cảnh báo bẫy thu nhập trung bình bắt đầu xuất hiện, khi nhiều quốc gia mất hàng chục năm để vượt qua giai đoạn này.
Thay vì tìm “vốn rẻ”, ông Tùng cho rằng Việt Nam cần trở thành điểm đến khiến dòng vốn quốc tế chấp nhận lợi nhuận thấp hơn để đầu tư, nhờ thể chế minh bạch, rủi ro quốc gia giảm và thị trường vốn phát triển. “Một nền kinh tế có xếp hạng tín nhiệm cao có thể tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí vay mỗi năm”, ông nói.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số và chiến lược đa dạng hóa
Báo cáo của WB cho thấy trong giai đoạn 2021-2025, thu nhập bình quân đầu người Việt Nam tăng trưởng trung bình 10% mỗi năm, một trong những mức bền vững nhất khu vực. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, với tốc độ tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên.
Ông Suan Teck Kin nhấn mạnh để đạt tăng trưởng hai con số, cần sự hỗ trợ từ các yếu tố bên ngoài và bảo đảm phân bổ thành quả tăng trưởng công bằng. Ông đề xuất duy trì môi trường chính sách minh bạch, thân thiện với doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư hạ tầng, thu hút FDI và xây dựng hệ thống tài chính cạnh tranh. Đa dạng hóa nền kinh tế cũng là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào một số ngành và giảm thiểu tác động của suy giảm theo chu kỳ.
Chuyên gia Trần Anh Tùng khẳng định: “Những nền kinh tế giàu nhất hiện nay không giàu vì sản xuất nhiều hơn mà vì họ sở hữu công nghệ, dữ liệu, thương hiệu và tiêu chuẩn thế giới.” Nếu đến năm 2045 Việt Nam vẫn xuất khẩu hàng hóa do người khác thiết kế, rất khó duy trì vị thế thu nhập cao. Ngược lại, nếu hình thành được doanh nghiệp công nghệ toàn cầu, làm chủ AI, bán dẫn, công nghiệp xanh, logistics và tài chính, cùng tầng lớp trung lưu lớn có khả năng tích lũy tài sản, thì thu nhập cao sẽ trở thành sức mạnh thực sự của nền kinh tế.
