Phí sàn thương mại điện tử (TMĐT) liên tục tăng, cùng các quy định về kê khai thu nhập và kiểm soát chất lượng ngày càng siết chặt, khiến tình hình kinh doanh trên các nền tảng trực tuyến trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Nhiều chủ shop nhỏ lẻ đang đứng trước áp lực phải thay đổi hoặc rời bỏ cuộc chơi.
Phí sàn tăng liên tiếp, người bán lao đao
Chị Huỳnh Thùy Linh, chủ một shop bán thực phẩm online tại Hà Nội, lo lắng khi nhận được email từ TikTok Shop thông báo phí Voucher Xtra tăng từ 4% lên 5%, phí hoa hồng nền tảng cũng tăng thêm 1-2% tùy ngành hàng. "Nghe phí tăng là tôi thấy mệt mỏi rồi. Mới tháng 5 họ vừa tăng, đến tháng 7 lại tiếp tục tăng. Cạnh tranh tìm đơn hàng càng lúc càng khó, mà bán được thì cũng chưa chắc lợi nhuận đủ bù đắp chi phí. Người bán hàng qua sàn hiện nay như 'cá nằm trên thớt', không thể nào phản kháng", chị Linh than thở.
Ông Trần Công Hoan, Giám đốc vận hành nền tảng SwiftHub, chuyên hoàn tất đơn hàng online cho các nhà phân phối, thừa nhận các sàn TMĐT hiện nay có biểu hiện liên tục điều chỉnh chi phí, gây khó khăn cho nhà bán hàng nhỏ lẻ. Ông phân tích: Trong giai đoạn 2022-2025, các sàn cạnh tranh bằng cách trợ giá mạnh, miễn hoặc giảm nhiều loại phí, tặng voucher lớn, thậm chí hỗ trợ vận chuyển... Khi đã có lượng người dùng đủ lớn, các sàn bắt đầu tối ưu hóa lợi nhuận, việc tăng phí là xu hướng tất yếu. TikTok Shop không phải trường hợp duy nhất. Vấn đề khiến người kinh doanh nhỏ khó chịu là việc tăng phí được điều chỉnh quá nhanh, trong khi biên lợi nhuận vốn đã thấp, khó tăng giá do cạnh tranh, chi phí quảng cáo ngày càng cao. Việc tăng phí đột ngột khiến các chủ shop bị động trong điều chỉnh giá, quản trị chi phí. Nhiều shop buộc phải ngừng kinh doanh vì càng bán càng lỗ.
Phí hoa hồng tăng theo ngành hàng cấp 3
Ông Đỗ Huy Quang, chuyên gia đào tạo TMĐT, phân tích: TikTok Shop vừa thông báo tăng phí hoa hồng, điểm đáng chú ý là lần điều chỉnh này không tăng đồng loạt mà áp dụng theo ngành hàng cấp 3, khiến cùng một shop nhưng mỗi sản phẩm (SKU) có thể chịu mức phí khác nhau. Ví dụ, sản phẩm chăm sóc da của ngành làm đẹp, phí điều chỉnh đối với shop nhỏ lên tới 15,5%, shop mall 18,8%. Vì vậy, người bán không thể chỉ nhìn ngành cấp 1 mà phải kiểm tra đúng ngành cấp 3 của từng sản phẩm. Mức phí tối đa ở nhiều ngành hàng cũng đã được nâng lên, khiến nhiều sản phẩm có thể bị áp dụng mức phí cao hơn mà người bán không để ý. Điều đáng lo không phải là phí tăng vài phần trăm, mà là nhiều shop vẫn giữ nguyên giá bán cũ, đến kỳ đối soát mới phát hiện lợi nhuận giảm, có khi dẫn đến lỗ vốn.
Quản trị, vận hành là yếu tố quyết định
Chị Nguyễn Thị Hồng Uyên, có kinh nghiệm nhiều năm bán hàng online tại Vĩnh Long, chia sẻ: "Từng mở shop trên sàn điện tử đồng thời duy trì khách hàng qua kênh mạng xã hội, tôi nhận thấy thời điểm hiện nay kinh doanh qua sàn quá khó. Không phải khó trong tìm kiếm đơn hàng hay thiếu người mua mà vì quản trị chi phí rất khó. Bán hàng qua sàn không phải là 'tiền trao cháo múc', mà ở đó khách có thể trả hàng vì nhiều lý do, chưa kể bị 'bom hàng' lỗ tiền vận chuyển. Bên cạnh đó, hàng loạt quy định mới khó khăn hơn, phí tăng cao hơn, nên tôi quyết định dừng kinh doanh trên sàn và chỉ duy trì khách hàng ở các nền tảng mạng xã hội".
Theo khảo sát của PV Thanh Niên, nhiều chủ shop trên các hội nhóm cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần vào cuộc để kiểm soát việc tăng phí vô tội vạ trên các sàn. Thực tế, các sàn về bản chất cũng là doanh nghiệp, và những quy định hiện nay đang hướng đến bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, ông Trần Công Hoan nhận định: "Việc các sàn tăng phí trên thực tế chỉ gây ảnh hưởng đến quản trị kinh doanh của các chủ shop nhỏ lẻ, trong khi các nhà sản xuất lớn thì vẫn mạnh khỏe, điều này sẽ khiến thị trường sàng lọc mạnh hơn. Khi chi phí bán hàng tăng, các thương hiệu có lợi thế về quy mô nhập hàng, giá vốn thấp, hệ thống vận hành được đầu tư bài bản sẽ vững vàng trong khi shop nhỏ cạnh tranh bằng giá có thể bị đánh bật."
Thị trường TMĐT dự kiến vượt 300.000 tỉ đồng
Một chuyên gia TMĐT dự báo: Trước đây nhiều shop vẫn có thể bán tốt dù quá trình quản lý chưa bài bản, nhưng khi chi phí tăng, người bán sẽ phải theo dõi lợi nhuận theo từng SKU, tối ưu tồn kho, phân tích tỷ lệ hoàn hàng, kiểm soát chi phí quảng cáo, tính toán kỹ hiệu quả của từng chương trình khuyến mãi. Việc quản trị vận hành sẽ trở thành yếu tố quyết định. Để tồn tại, nhiều chủ shop phải lựa chọn bán đa kênh, chẳng hạn như dùng TikTok Shop để thu hút khách mới, dùng Shopee để duy trì doanh số, dùng website riêng để tăng lợi nhuận hay Facebook và Zalo để chăm sóc khách hàng cũ. Số lượng nhà bán hàng có thể giảm, nhưng quy mô của các đơn vị còn lại sẽ lớn hơn. Người bán sẽ tập trung xây dựng thương hiệu thay vì cạnh tranh bằng giá.
Nhìn chung, theo các chuyên gia, trong ngắn hạn nhiều nhà bán hàng sẽ gặp áp lực về lợi nhuận; song về dài hạn, thị trường có xu hướng hình thành một hệ sinh thái chuyên nghiệp hơn, nơi những doanh nghiệp quản trị tốt, xây dựng được thương hiệu và kiểm soát chi phí hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội phát triển. Trong khi đó, các mô hình phụ thuộc vào khuyến mãi hoặc biên lợi nhuận quá mỏng sẽ gặp nhiều thách thức hơn.
Dựa trên dữ liệu tăng trưởng lũy kế, doanh số toàn thị trường TMĐT trong 6 tháng cuối năm được kỳ vọng sẽ thiết lập cột mốc kỷ lục mới, vượt qua ngưỡng 300.000 tỉ đồng. Động lực chính thúc đẩy sự bùng nổ này đến từ làn sóng mua sắm khổng lồ tập trung vào quý 3 và quý 4, thời điểm diễn ra chuỗi siêu lễ hội mua sắm lớn nhất năm (Mega Sales) cùng với nhu cầu mua sắm chuẩn bị cho dịp Tết Nguyên đán. Bên cạnh đó, sự thâm nhập sâu sắc của hình thức mua sắm kết hợp giải trí (Shoppertainment/Livestream) đang tiếp tục là bàn đạp vững chắc giữ chân người tiêu dùng ở lại nền tảng lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.
Bà Đỗ Thanh Hương - Trưởng phòng Nghiên cứu thị trường Nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric.vn cho biết thêm về xu hướng thị trường.
