Mỗi người bình thường có hai quả thận nằm ở hai bên cột sống, ngay dưới lồng ngực. Dù chỉ có kích thước tương đương một nắm tay, thận lại là "nhà máy lọc" của cơ thể, hoạt động liên tục để loại bỏ chất thải, cân bằng nước và điện giải, đồng thời tham gia điều hòa huyết áp, tạo hồng cầu và duy trì sức khỏe xương.
Theo Hiệp hội Thận Quốc gia Mỹ (NKF), bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm, nhiều người không có triệu chứng cho đến khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Vì vậy, ngoài việc chú ý đến các dấu hiệu của cơ thể, khám sức khỏe định kỳ vẫn là cách tốt nhất để bảo vệ thận.
Chức năng của thận
Theo Viện Quốc gia về Bệnh Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh Thận Mỹ (NIDDK), mỗi ngày hai quả thận lọc khoảng 180 lít máu để loại bỏ các chất thải và lượng nước dư thừa, sau đó tạo thành nước tiểu. Trong quá trình này, thận giữ lại các chất dinh dưỡng, protein và khoáng chất cần thiết để cơ thể tiếp tục sử dụng, góp phần duy trì môi trường nội bào ổn định.
Không chỉ đảm nhiệm chức năng lọc máu, thận còn giúp điều hòa huyết áp bằng cách kiểm soát lượng natri, kali, canxi và các chất điện giải khác trong cơ thể. Bên cạnh đó, thận sản xuất hormone erythropoietin (EPO) để kích thích tủy xương tạo hồng cầu và hoạt hóa vitamin D, giúp tăng hấp thu canxi, góp phần duy trì hệ xương chắc khỏe. Chính vì tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng, khi chức năng thận suy giảm, người bệnh không chỉ gặp vấn đề về tiểu tiện mà còn có nguy cơ thiếu máu, tăng huyết áp, rối loạn điện giải, bệnh tim mạch và nhiều biến chứng khác.
Dấu hiệu cho thấy thận đang hoạt động ổn định
Mặc dù không có biểu hiện nào đủ để khẳng định thận khỏe mạnh hoàn toàn, một số dấu hiệu dưới đây thường xuất hiện ở người có chức năng thận bình thường.
Đi tiểu đều đặn, nước tiểu có màu vàng nhạt
Thận khỏe mạnh sẽ lọc máu hiệu quả và đào thải chất cặn bã thông qua nước tiểu. Người trưởng thành thường đi tiểu khoảng 4-8 lần mỗi ngày, tùy lượng nước uống và điều kiện thời tiết. Nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc gần như trong, không lẫn máu, không có bọt kéo dài và không gây đau buốt khi đi tiểu là những biểu hiện tích cực.
Không bị phù mặt, bàn chân hoặc mắt cá chân
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của thận là điều hòa lượng nước và natri trong cơ thể. Khi chức năng này được duy trì tốt, dịch sẽ không bị ứ đọng dưới da. Ngược lại, nếu thận suy giảm khả năng lọc, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng sưng quanh mắt vào buổi sáng, phù bàn chân hoặc mắt cá chân do giữ nước.
Cơ thể ít mệt mỏi, duy trì năng lượng tốt
Thận khỏe mạnh sản xuất đủ hormone erythropoietin để kích thích tạo hồng cầu. Khi số lượng hồng cầu được duy trì bình thường, các mô và cơ quan nhận đủ oxy, giúp cơ thể hoạt động hiệu quả. Ngược lại, suy giảm chức năng thận có thể dẫn đến thiếu máu, khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, giảm sức bền và khó tập trung.
Da khỏe mạnh, ít ngứa ngáy
Làn da cũng có thể phản ánh phần nào tình trạng hoạt động của thận. Khi thận lọc chất thải hiệu quả, các khoáng chất và độc tố dư thừa được đào thải khỏi cơ thể đúng cách. Điều này góp phần duy trì môi trường nội mô ổn định, giúp làn da khỏe mạnh hơn. Ở những người mắc bệnh thận mạn tính, sự tích tụ chất thải trong máu đôi khi gây ra tình trạng da khô, ngứa hoặc kích ứng kéo dài. Vì vậy, việc ít gặp các vấn đề này có thể được xem là một tín hiệu tích cực đối với sức khỏe thận.
Không bị chuột rút thường xuyên
Thận có vai trò điều hòa các chất điện giải như natri, kali, canxi và magiê. Khi chức năng thận ổn định, nồng độ các chất này được duy trì cân bằng, giúp cơ và thần kinh hoạt động bình thường. Ngược lại, rối loạn điện giải do bệnh thận có thể làm tăng nguy cơ chuột rút, đặc biệt vào ban đêm.
Khi nào cần đi khám?
Theo Mayo Clinic, mọi người nên đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu như: nước tiểu có máu, tiểu ra nhiều bọt kéo dài; tiểu quá ít hoặc quá nhiều bất thường; sưng phù ở mặt hoặc chân; đau vùng hông lưng kéo dài; tăng huyết áp khó kiểm soát; mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân. Đây có thể là những biểu hiện cảnh báo chức năng thận đang bị ảnh hưởng và cần được kiểm tra sớm.
Bên cạnh đó, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch, người trên 60 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận được khuyến cáo nên kiểm tra chức năng thận định kỳ bằng xét nghiệm máu và nước tiểu, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.
Duy trì chế độ ăn cân đối, uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể, hạn chế muối, kiểm soát huyết áp và đường huyết, không tự ý lạm dụng thuốc giảm đau kéo dài, đồng thời tập thể dục thường xuyên là những biện pháp đơn giản nhưng đã được chứng minh có lợi cho sức khỏe thận. Kết hợp lối sống lành mạnh với việc khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp bảo vệ hai quả thận và giảm nguy cơ mắc bệnh thận mạn trong tương lai.
