Điều kiện địa lý và mật độ dân số của Việt Nam được đánh giá là rất thuận lợi để phát triển không gian kinh tế tầm thấp. Trong bối cảnh giao thông đường bộ tại các đô thị đang chịu áp lực ngày càng lớn, còn sản xuất nông nghiệp tập trung không ngừng mở rộng, quốc gia này có nhiều dư địa để triển khai các giải pháp kinh tế dựa trên hoạt động bay ở độ cao thấp.
Kinh tế tầm thấp được hiểu là một không gian kinh tế vận hành dựa trên các hoạt động bay ở độ cao thấp, tích hợp đa ngành nghề từ chế tạo thiết bị bay, hạ tầng mặt đất, dịch vụ vận hành đến các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật và bảo hiểm. Theo PGS.TS Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch Hội Hàng không - Vũ trụ Việt Nam, lĩnh vực này mở ra cơ hội ứng dụng to lớn trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, công nghiệp và phát triển hạ tầng, trinh sát, cứu hộ cũng như dịch vụ giao hàng tự động.
Thị trường toàn cầu tăng tốc
Sự bùng nổ của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và mạng tốc độ cao đang tạo nền tảng vững chắc cho kinh tế tầm thấp phát triển trên quy mô toàn cầu. Viện Nghiên cứu Ngân hàng Hoa Kỳ dự báo quy mô thị trường này sẽ tăng vọt từ 4,6 tỷ USD năm 2024 lên mức 210 tỷ USD vào năm 2045.
Tại Việt Nam, hệ sinh thái kinh tế tầm thấp đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình ứng dụng đơn lẻ sang cấu trúc chuỗi giá trị tích hợp, tạo tiền đề hình thành các liên minh công nghệ. Một minh chứng là sự ra mắt của Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LAEP) vào tháng 10/2025, do Tập đoàn FPT, VinaCapital và Mạng lưới UAV Việt Nam đồng sáng lập. LAEP có vai trò kết nối các nguồn lực từ nghiên cứu và phát triển (R&D), sản xuất phần cứng đến vận hành hệ thống quản lý bay.
Rào cản từ cơ chế và hạ tầng
Dù vậy, kinh tế tầm thấp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Một rào cản lớn đến từ quy định quản lý nghiêm ngặt và thủ tục hành chính kéo dài. Mọi hoạt động bay thương mại hay thử nghiệm đều phải xin phép Bộ Quốc phòng với quy trình cấp phép thủ công và yêu cầu tọa độ bay cố định nghiêm ngặt.
Sự khác biệt về thời gian cấp phép được nêu rõ: Trung Quốc chỉ mất vài phút qua nền tảng đám mây, Mỹ gần như tức thời trong vùng không lưu xác định trước, trong khi Việt Nam thường kéo dài vài ngày. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tính linh hoạt, tức thời của các dịch vụ giao hàng thương mại hoặc cứu hộ khẩn cấp.
Bên cạnh đó, sự chưa đồng bộ trong hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin cũng là rào cản. Việc chưa triển khai hệ thống quản lý lưu thông tầm thấp (UTM) số hóa làm hạn chế năng lực giám sát tự động, trong khi mạng 5G hiện chưa đủ mạnh để phủ sóng tối ưu cho không gian này. Các hạng mục vật lý thiết yếu như bến đỗ, trạm sạc cho phương tiện bay thế hệ mới cũng chưa xuất hiện trong quy hoạch đô thị.
Bài toán nhân lực
Việt Nam cũng đang đối diện với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực mới này, bao gồm nhân sự vận hành, kỹ sư thiết kế phần mềm cốt lõi và chuyên gia phân tích dữ liệu không gian. Đây là một trong những nút thắt lớn khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc khai thác tiềm năng hiện có.
Giải pháp tháo gỡ
PGS.TS Phạm Ngọc Lãng cho rằng đã đến lúc cần những quyết sách mang tính đột phá. Cơ quan quản lý cần áp dụng tư duy cởi mở hơn, chuyển trọng tâm từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Doanh nghiệp rất cần những “vùng trời mở” (Free-fly zones) làm bệ phóng thử nghiệm sáng tạo. Đồng thời, các quy định pháp luật mới cần mang tư duy “kiến tạo”, kết hợp số hóa triệt để quy trình cấp phép qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia.
Việc đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng số và hạ tầng vật lý tầm thấp cũng là nhiệm vụ cấp thiết. Các ưu tiên gồm: nhanh chóng thiết lập hệ thống không lưu số hóa quốc gia; tối ưu hóa kết nối mạng 5G cho không gian tầm thấp; triển khai quy hoạch đô thị tích hợp, bổ sung mạng lưới bãi đáp dành cho phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng (Vertiport) tại các địa phương có lợi thế chiến lược.
Thí điểm có kiểm soát và đào tạo nhân lực
Mô hình Sandbox (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát) cần được áp dụng sớm trong thí điểm phát triển kinh tế tầm thấp. Cách làm này tạo hành lang an toàn để doanh nghiệp thử nghiệm dịch vụ mới trong khuôn khổ không gian và thời gian được kiểm soát trước khi nhân rộng. Giai đoạn đầu, nên ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm như giao hàng công nghệ cao hoặc vận chuyển y tế khẩn cấp.
Cuối cùng, để hệ sinh thái vận hành hiệu quả, cần có chiến lược đào tạo nhân lực bài bản, kết hợp chặt chẽ với các đối tác quốc tế để cấp chứng chỉ bay và chứng chỉ nghề chuyên biệt. Theo PGS.TS Phạm Ngọc Lãng, đây là mảnh ghép quyết định để nền kinh tế tầm thấp của Việt Nam thật sự cất cánh.
Kinh tế tầm thấp đang mở ra một không gian phát triển đầy hứa hẹn. Dù còn đối mặt với khó khăn, lĩnh vực này được xem là cơ hội để Việt Nam đi tắt đón đầu, tranh thủ thời điểm vàng và tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, từ đó kiến tạo bệ phóng mới cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.
