Trong nửa đầu năm 2025, giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, nhưng Petrolimex và PVOIL đều ghi nhận lợi nhuận lớn, khiến dư luận đặt câu hỏi về việc điều hành giá có đảm bảo hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân hay không, đặc biệt khi giá có hiện tượng tăng nhanh, giảm chậm.
Lợi nhuận khủng của các đầu mối xăng dầu
Báo cáo tài chính hợp nhất quý II của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - PLX) cho thấy doanh thu thuần đạt gần 235.000 tỷ đồng, tăng gần 63% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 2.380 tỷ đồng, tăng gần 46%; riêng quý II, doanh nghiệp lãi hơn 3.044 tỷ đồng, gấp hơn 2,1 lần cùng kỳ.
Trong khi đó, Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) ghi nhận doanh thu gần 135.000 tỷ đồng, tăng 85,5%; lợi nhuận sau thuế đạt hơn 476 tỷ đồng, gấp hơn hai lần cùng kỳ. Tuy nhiên, riêng quý II, doanh nghiệp này lại lỗ ròng hơn 95 tỷ đồng do giá vốn, chi phí tài chính và chi phí bán hàng tăng mạnh.
Chuyên gia nói gì về lợi nhuận xăng dầu?
Trao đổi với PV Tiền Phong, PGS, TS. Ngô Trí Long - Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam - cho rằng, kết quả kinh doanh của Petrolimex và PVOIL cần được nhìn nhận khách quan. Với doanh thu gần 235.000 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận sau thuế của Petrolimex chỉ khoảng 1%; còn PVOIL đạt khoảng 0,35% trên doanh thu gần 135.000 tỷ đồng. Đây không phải mức sinh lời quá cao đối với ngành kinh doanh đòi hỏi lượng vốn lưu động lớn, dự trữ hàng hóa lớn và chịu rủi ro cao từ biến động giá dầu.
Theo ông Long, doanh thu trong ngành xăng dầu có thể tăng rất mạnh khi giá dầu tăng, nhưng lợi nhuận chưa chắc tăng tương ứng, thậm chí doanh nghiệp có thể thua lỗ nếu giá vốn tăng nhanh hơn doanh thu. Trường hợp của PVOIL là ví dụ rõ nét khi doanh nghiệp vẫn lãi lớn sau 6 tháng nhưng riêng quý II lại lỗ hơn 95 tỷ đồng.
Bình ổn giá không có nghĩa giữ giá thấp bằng mọi giá
Chuyên gia Ngô Trí Long nhấn mạnh, xăng dầu vẫn là mặt hàng thuộc diện bình ổn giá theo Luật Giá năm 2023. Tuy nhiên, bình ổn không có nghĩa là giữ giá thấp bằng mọi giá, mà phải điều hành trên cơ sở diễn biến thị trường, đồng thời hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ông cho rằng lợi nhuận tăng chưa phải là bằng chứng để khẳng định cơ chế giá đang thiên về doanh nghiệp.
“Muốn đánh giá chính xác, cơ quan quản lý cần bóc tách lợi nhuận theo từng nguồn hình thành như bán lẻ trong nước, kinh doanh quốc tế, hàng tồn kho, hoàn nhập dự phòng, hoạt động tài chính và đóng góp của các công ty con; xem xét tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, trên vốn, chi phí dự trữ bắt buộc...”, ông Long nói.
Bức tranh tài chính đặc biệt của Petrolimex
Ngày 4/8, trả lời câu hỏi của PV Tiền Phong, một lãnh đạo Petrolimex khẳng định, trong 6 tháng đầu năm, sự biến động của thị trường xăng dầu thế giới tiếp tục gây nhiều ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc tập đoàn. Báo cáo tài chính của Petrolimex cho thấy doanh thu toàn tập đoàn đạt gần 235.000 tỷ đồng trong sáu tháng, tương đương gần 9 tỷ USD. Tính bình quân mỗi ngày, tập đoàn thu gần 1.300 tỷ đồng.
“Trong quý II, tập đoàn ghi nhận doanh thu hơn 136.000 tỷ đồng, tăng gần 80% so với cùng kỳ, lãi trước thuế đạt trên 3.300 tỷ đồng. Còn tính hợp nhất trong 6 tháng đầu năm, lợi nhuận của tập đoàn ước đạt trên 2.868 tỷ đồng. Tuy nhiên, khoảng 65% lợi nhuận của tập đoàn là đến từ khối kinh doanh ngoài xăng dầu, hoạt động kinh doanh quốc tế và công ty con chuyên doanh nhiên liệu bay, hóa dầu, gas, kinh doanh kho, bảo hiểm, dịch vụ”, vị này nhấn mạnh.
Lợi nhuận không đến từ bán lẻ xăng dầu truyền thống
Lãnh đạo Petrolimex cũng khẳng định, lợi nhuận tập đoàn tăng cũng nhờ sản lượng tiêu thụ vượt kế hoạch và nhờ số tiền hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho của quý I. Các lĩnh vực ngoài xăng dầu đóng góp khoảng 1.440 tỷ đồng trong bức tranh lợi nhuận chung của tập đoàn trong 6 tháng qua.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, tổng giám đốc một doanh nghiệp xăng dầu lớn ở phía Bắc cho rằng, nếu chỉ nhìn vào hơn 2.800 tỷ đồng lợi nhuận hợp nhất thì đây là con số lớn với một doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu so với các doanh nghiệp các ngành khác có cùng quy mô vốn, doanh thu, mức lợi nhuận của Petrolimex và các doanh nghiệp ngành xăng dầu nói chung không hề cao, thậm chí cho thấy vẫn còn nhiều khó khăn.
Ngay trong báo cáo quý II và lũy kế 6 tháng đầu năm đã cho thấy "bức tranh tài chính" khá đặc biệt: Doanh thu và sản lượng của Petrolimex tăng rất mạnh, nhưng lợi nhuận gần như không tăng, thậm chí thấp hơn cùng kỳ. Các con số cũng cho thấy đặc thù của ngành xăng dầu khi quy mô doanh thu phụ thuộc nhiều vào giá dầu và sản lượng trong khi tổng lợi nhuận lại phụ thuộc vào thị phần, tồn kho và chính sách điều hành của cơ quan quản lý.
Doanh nghiệp xăng dầu đối mặt với nhiều khó khăn
Theo đại diện doanh nghiệp xăng dầu, từ cuối 2025 đến nay, Petrolimex và các doanh nghiệp xăng dầu trong nước đều chịu tác động rất lớn từ biến động rất mạnh của giá xăng dầu thành phẩm thế giới sau xung đột ở Trung Đông. Bản thân doanh nghiệp của ông cũng phải tham gia đảm bảo nguồn cung trong nước, phải nhập xăng dầu với giá cao trong khi giá và phụ phí nhập khẩu có thời điểm lên 30-37 USD/thùng nhưng chưa được phản ánh đầy đủ vào giá bán lẻ trong nước.
"Chúng tôi quý I cũng phải trích lập dự phòng lớn. Nên việc Petrolimex ghi nhận lỗ trước thuế 495 tỷ đồng và phải trích lập dự phòng hơn 6.500 tỷ đồng trong quý I là dễ hiểu. Việc hoàn nhập trích lập dự phòng hàng tồn kho của quý I và giảm trích lập xuống còn 400 tỷ đồng đã đóng góp không nhỏ vào lợi nhuận chung của Petrolimex quý II", vị tổng giám đốc phân tích.
Cần hoàn thiện cơ chế điều hành giá
Đại diện Petrolimex cho biết, với lãi ròng hợp nhất hơn 2.380 tỷ đồng trong nửa đầu năm, có khoảng 65% không đến từ bán lẻ xăng dầu truyền thống mà từ lĩnh vực ngoài xăng dầu và kinh doanh quốc tế. Tổng Công ty Cổ phần Hóa dầu Petrolimex đạt lợi nhuận gần 240 tỷ đồng, gấp khoảng 3 lần cùng kỳ; liên doanh Công ty TNHH Castrol BP Petco đóng góp hơn 200 tỷ đồng; mảng gas đạt trên 120 tỷ đồng. Lĩnh vực nhiên liệu hàng không mang về hơn 350 tỷ đồng nhờ thị trường hàng không phục hồi, còn Petrolimex Singapore và Petrolimex Lào đóng góp gần 400 tỷ đồng. Ngoài ra, lợi nhuận từ các công ty liên doanh, liên kết đạt hơn 307 tỷ đồng, tăng hơn 16% so với cùng kỳ.
Theo ông Ngô Trí Long, cơ cấu lợi nhuận này cho thấy, không thể quy toàn bộ khoản lãi hơn 2.380 tỷ đồng của Petrolimex cho bán lẻ xăng dầu trong nước. Ngoài sản lượng kinh doanh tăng khoảng 12%, doanh nghiệp còn có khoản hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho, đóng góp lớn của các lĩnh vực như nhiên liệu hàng không, hóa dầu, gas, logistics...
Ông Long cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành giá. Mục tiêu không phải là hạn chế doanh nghiệp có lãi, mà phải bảo đảm các yếu tố cấu thành giá được tính đúng, tính đủ và minh bạch; rà soát chi phí định mức, giá nhập khẩu thực tế, mức chiết khấu trong hệ thống phân phối, tốc độ giảm giá trong nước khi giá thế giới đi xuống cũng như nguy cơ lạm dụng vị thế thị trường. Dữ liệu về nguồn nhập, tồn kho, sản lượng bán và biên lợi nhuận cần được công khai ở mức phù hợp để tăng tính minh bạch.
Bộ Công Thương lên tiếng
Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới biến động nhanh và khó lường, Bộ Công Thương đã phối hợp chặt với Bộ Tài chính điều hành giá xăng dầu theo hướng linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường và kịp thời điều chỉnh tần suất điều hành.
"Quan điểm điều hành xuyên suốt là vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý, điều tiết phù hợp của Nhà nước, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn", đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho hay.
