Ngày 29.5 vừa qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã công bố dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Điểm mới đáng chú ý là việc bỏ giấy phép con đối với hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức mỹ nghệ (TSMN) kể từ ngày 1.7. Đồng thời, NHNN sẽ không còn kiểm tra, thanh tra đối với hoạt động sản xuất vàng TSMN như quy định cũ.
Tuy nhiên, dự thảo cũng yêu cầu các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng TSMN phải tuân thủ các quy định pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phòng chống rửa tiền và các quy định pháp luật khác có liên quan.
Giám đốc một doanh nghiệp sản xuất vàng nữ trang có trụ sở tại TP.HCM cho biết, hiện nay để có được giấy phép sản xuất vàng trang sức, doanh nghiệp phải mất từ 3 đến 6 tháng để đáp ứng các điều kiện và hoàn tất hồ sơ, trong đó quan trọng nhất là phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Ngay cả những tiệm kinh doanh vàng muốn có thợ sửa trang sức cũng phải có giấy phép. Vì vậy, việc bỏ giấy phép con sẽ giúp doanh nghiệp giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian.
Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn TP.HCM, phấn khởi cho biết: Nhiều năm qua, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) liên tục kiến nghị đưa hoạt động sản xuất TSMN ra khỏi danh sách ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đến khi Luật Đầu tư sửa đổi, bổ sung chính thức được thông qua năm 2025 đã đưa TSMN ra khỏi ngành nghề kinh doanh có điều kiện, và nay dự thảo sửa đổi Nghị định 24/2012 là tin vui lớn đối với ngành kim hoàn. Cơ chế quản lý ngành kim hoàn Việt Nam như một ngành công nghiệp vừa giữ gìn và phát triển một ngành nghề thủ công mỹ nghệ mang bản sắc dân tộc, vừa hướng tới trở thành quốc gia hàng đầu về xuất khẩu trang sức mỹ nghệ trên trường quốc tế.
Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn TP.HCM, phân tích: Trên thế giới, hoạt động sản xuất chế tác và kinh doanh vàng TSMN được xem là ngành nghề sản xuất kinh doanh hàng hóa thông thường, không quốc gia nào quy định là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Các nước như Thái Lan, Singapore, Indonesia, UAE còn có nhiều chính sách hỗ trợ, khuyến khích để phát triển mạnh mẽ ngành này nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước cũng như xuất khẩu, tạo nguồn thu ngoại tệ. Đó là lý do các quốc gia này xuất khẩu sản phẩm vàng TSMN lên tới 5-7 tỉ USD mỗi năm.
Đưa ngành trang sức trở thành ngành kinh tế mũi nhọn
Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch VGTA, nhận xét: Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Thông báo số 211-TB/VPTW ngày 30.5.2025 về việc khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác, xuất khẩu vàng trang sức chất lượng cao trong khu vực là chỉ đạo mang tính đột phá và chiến lược quan trọng để phát triển ngành này thành ngành mũi nhọn, tái tạo nguồn ngoại tệ cho đất nước, góp phần tăng dự trữ ngoại hối quốc gia. Bởi năng lực và trình độ của các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đủ sản xuất, chế tác vàng trang sức đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể cạnh tranh xuất khẩu ra thị trường thế giới. Tuy nhiên, theo ông Khánh, sau khi tháo gỡ giấy phép con, để ngành TSMN hoạt động minh bạch và phát triển lành mạnh trong thời gian tới, cơ quan chức năng cần sớm giải quyết vấn đề vàng nguyên liệu, cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để đáp ứng nhu cầu sản xuất.
Trong những năm qua, nhu cầu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng, vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm, tương đương khoảng 5 tỉ USD/năm (khoảng 420 triệu USD/tháng). Sau khi đưa vào sản xuất, chế tác, một nửa đáp ứng nhu cầu trong nước, một nửa để xuất khẩu. Tức là 25 tấn vàng dùng để xuất khẩu, có thể thu về từ 3,5 đến 5 tỉ USD. Trong đó, giá trị sức lao động chiếm tới trên 30% giá trị sản phẩm xuất khẩu. Như vậy, việc cho doanh nghiệp nhập vàng nguyên liệu về sản xuất, chế tác thành vàng TSMN không những đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước mà còn xuất khẩu, tái tạo nguồn ngoại tệ khá lớn cho đất nước.
Bỏ giấy phép con đối với sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ từ ngày 1.7. Ảnh: Ngọc Thắng
Để Việt Nam trở thành trung tâm chế tác, xuất khẩu vàng trang sức chất lượng cao trong khu vực, theo ông Nguyễn Văn Dưng, còn nhiều việc cần làm trong thời gian tới, đặc biệt là về nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất. Thực tế, thị trường trang sức vàng Việt Nam liên tục suy giảm trong giai đoạn 2023-2025 với khối lượng trang sức vàng tiêu thụ giảm trung bình 15%/năm. Nhiều cửa hàng kinh doanh phải đóng cửa, kéo theo nhiều nhân viên bán hàng và công nhân sản xuất phải nghỉ chờ việc hoặc chuyển ngành. Nguyên nhân suy giảm một phần từ sức ép thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu. Các doanh nghiệp chế tác gặp nhiều khó khăn trong vận hành nên không dám mạnh dạn đẩy mạnh đầu tư, từ đó bỏ lỡ các lợi thế cạnh tranh của Việt Nam. Trong khi đó, những nước lân cận như Thái Lan, Indonesia đang là những quốc gia xuất khẩu trang sức hàng đầu dù họ cũng chỉ có trình độ tương đương, thậm chí thấp hơn chúng ta trong một số lĩnh vực. Nguyên nhân gốc rễ là do chúng ta gộp chung quản lý vàng TSMN với vàng miếng.
Từ góc nhìn đó, ông Nguyễn Văn Dưng kiến nghị quản lý sản phẩm trang sức vàng mỹ nghệ như là hàng hóa tiêu dùng, tham khảo theo thông lệ quốc tế. Còn vàng miếng, vàng đầu tư thì do ngân hàng trung ương quản lý. Từ đó xây dựng chính sách phát triển ngành kim hoàn Việt Nam như một ngành công nghiệp trọng điểm. Ở các quốc gia có ngành kim hoàn phát triển, hằng năm xuất khẩu lượng TSMN lớn ra quốc tế như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, ngành kim hoàn được quản lý như một ngành công nghiệp tiêu dùng. Các quốc gia này cũng có các chính sách hỗ trợ rất chi tiết, từ việc xây dựng các khu công nghiệp tập trung đến các chính sách triển khai chuỗi giá trị của ngành. Cơ chế quản lý ngành kim hoàn Việt Nam như một ngành công nghiệp vừa giữ gìn và phát triển một ngành nghề thủ công mỹ nghệ mang bản sắc dân tộc, vừa hướng tới trở thành quốc gia hàng đầu về xuất khẩu TSMN trên trường quốc tế, ông Nguyễn Văn Dưng nhấn mạnh.
Gỡ nút thắt thanh toán giao dịch vàng
Dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 24 cũng có nội dung thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên phải được thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt. Quy định này giải quyết nút thắt trong thanh toán khi áp dụng quy định thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Quy định sửa đổi, bổ sung cho phép khách hàng được sử dụng nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, nhất là du khách nước ngoài có thể mua vàng, TSMN. Ngoài ra, dự thảo đề cập việc sử dụng thẻ tín dụng hoặc phương tiện, hình thức thanh toán có nguồn tiền từ hoạt động cấp tín dụng để thanh toán giao dịch mua vàng miếng phải tuân thủ quy định của pháp luật về hoạt động cấp tín dụng.
