Chuyên gia thuế Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục thuế Doanh nghiệp lớn (Tổng cục Thuế), nhận định con số thu ngân sách nhà nước (NSNN) kỷ lục 2,65 triệu tỷ đồng năm 2025 không chỉ phản ánh sự tăng trưởng kinh tế mà còn là kết quả của cuộc cách mạng quản lý thuế dựa trên dữ liệu, minh bạch hóa dòng tiền và chiến lược dài hạn chuyển dịch nguồn thu từ bất động sản sang công nghệ và sản xuất.
Kỷ lục thu ngân sách 2025: 2,65 triệu tỷ đồng
Tổng thu NSNN năm 2025 đạt 2,65 triệu tỷ đồng, vượt 34,7% so với dự toán và tăng gần 30% so với năm 2024, tương đương 20,7% GDP. Theo ông Nguyễn Văn Phụng, mức tăng trưởng ấn tượng này xuất phát từ nhiều yếu tố: sản xuất kinh doanh phát triển với GDP tăng 8,02%, công nghiệp, xây dựng và dịch vụ đóng góp giá trị gia tăng lớn; giá đất được quản lý sát thị trường; và quan trọng nhất là hệ thống dữ liệu liên thông giúp phát hiện nợ thuế, khiến việc trốn thuế trở nên khó khăn. Doanh nghiệp cũng ý thức hơn về nghĩa vụ thuế, chủ động nộp đúng hạn.
Chuyển đổi số là điểm sáng lớn nhất
Ông Phụng nhấn mạnh: “Điểm sáng lớn nhất là hiệu quả của chuyển đổi số trong quản lý thuế, đặc biệt là hóa đơn điện tử kết nối và liên thông dữ liệu.” Trước đây, nhiều hộ kinh doanh kê khai không đầy đủ doanh thu, nhưng khi dữ liệu được đối chiếu qua các đối tác (doanh thu của A là chi phí của B), cơ quan thuế có thể phát hiện và truy thu. Một phần số thu năm 2025 đến từ việc người nộp thuế chủ động khai bổ sung các khoản doanh thu còn thiếu của những năm trước. Ông lưu ý rằng đây không phải thành quả một năm mà là kết quả của quá trình hiện đại hóa ngành thuế kéo dài nhiều năm, từ hóa đơn giấy đến hóa đơn điện tử, rồi hóa đơn điện tử kết nối. Khoản thu bất thường từ truy thu và khai bổ sung xuất hiện ở tất cả các khối: doanh nghiệp bất động sản, sản xuất kinh doanh và hộ kinh doanh.
Thuế tối thiểu toàn cầu và môi trường kinh doanh minh bạch
Bên cạnh chuyển đổi số, ông Phụng chỉ ra thay đổi đáng chú ý khác là việc triển khai thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và FDI. Phần chênh lệch ngoài ưu đãi được đưa vào Quỹ hỗ trợ đầu tư để tái đầu tư. Môi trường kinh doanh minh bạch hơn nhờ xử lý hàng giả, gian lận thương mại và hóa đơn điện tử kết nối, giúp phản ánh đầy đủ các giao dịch thực tế.
Chất lượng nguồn thu: Chuyển dịch sang sản xuất kinh doanh
Ông Nguyễn Văn Phụng đánh giá: “Chất lượng nguồn thu đã bước đầu chuyển dịch theo hướng tốt.” Mặc dù thu từ đất và tài nguyên vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, các khoản thu từ sản xuất kinh doanh như thuế GTGT, TNDN, tiêu thụ đặc biệt đã tăng lên. Ông ghi nhận xu hướng chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn ở nhiều doanh nghiệp, như đầu tư năng lượng tái tạo, thu hồi xỉ than. Dù chưa phản ánh ngay vào thu ngân sách 2025, nhưng định hướng đầu tư đã thay đổi, là nền tảng cho tương lai.
Top 200 doanh nghiệp đóng góp hơn 1/3 tổng thu
Theo thống kê, top 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất đóng góp gần 1 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 1/3 tổng thu NSNN. Ông Phụng cho rằng con số này phản ánh hai mặt: một mặt ghi nhận đóng góp lớn của các doanh nghiệp quy mô lớn trong lĩnh vực bất động sản, dầu khí, sản xuất hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt; mặt khác cho thấy khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh chưa phát huy hết tiềm năng.
Bất động sản chiếm 25%, công nghệ dưới 10%
Trong bảng xếp hạng VNTAX200, nhóm bất động sản và lĩnh vực liên quan chiếm khoảng 25%, trong khi nhóm công nghệ đóng góp chưa tới 10%. Ông Phụng giải thích: nguồn thu từ đất tăng do định giá sát thị trường và quỹ đất lớn, nhưng không bền vững lâu dài. Các doanh nghiệp công nghệ như Viettel, FPT, CMC, Misa đang tăng trưởng nhưng phần lớn vẫn làm gia công, chưa làm chủ công nghệ lõi, nên đóng góp còn khiêm tốn. Tuy nhiên, ông ghi nhận đóng góp của Viettel đã tăng đáng kể.
Vai trò của doanh nghiệp nhà nước và tư nhân
Doanh nghiệp nhà nước cần giữ vai trò ổn định kinh tế, đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ nền tảng, dẫn dắt xu hướng mới. Động lực tăng trưởng mạnh mẽ nên đến từ khối tư nhân tự lớn lên và khi nhà nước chuyển giao công việc sang tư nhân. Ông Phụng nhấn mạnh: “Khi doanh nghiệp nhà nước chủ động san sẻ không gian phát triển cho tư nhân, nguồn thu ngân sách sẽ dịch chuyển sang khu vực này – đó là xu hướng tích cực.”
Nền kinh tế khỏe cần cơ cấu thu bền vững
Để có nguồn thu bền vững, nền kinh tế phải tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước, tạo việc làm và thu nhập. Tăng trưởng phải dựa trên sản xuất kinh doanh có năng suất và giá trị gia tăng cao, duy trì liên tục qua các năm và có khả năng chống chịu biến động bên ngoài.
Khuyến nghị nuôi dưỡng nguồn thu tương lai
Ông Nguyễn Văn Phụng đề xuất thay đổi tư duy xây dựng chính sách thuế: “Mục tiêu không chỉ là tăng thu ngắn hạn, mà phải nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.” Cần ưu đãi thuế tập trung vào khuyến khích đầu tư khoa học, công nghệ và R&D, coi đó là đầu tư tạo năng suất tương lai. Chỉ khi doanh nghiệp lớn mạnh, nguồn thu ngân sách mới thực sự bền vững.
