Hạ tầng logistics của Hà Nội hiện vừa yếu vừa thiếu, gây ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả lưu thông hàng hóa và hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu. Ông Trần Đức Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội, cho biết chi phí logistics chiếm tỷ lệ cao, khoảng 17% GDP, do thiếu hạ tầng cần thiết để kết nối các phương thức vận tải khác nhau.
Thực trạng vận tải đường bộ và cơ cấu phương tiện
Vận tải đường bộ hiện chiếm khoảng 80% tổng lượng vận tải xã hội, nhưng đang sử dụng sai mục đích các loại xe. Ông Trần Đức Nghĩa dẫn chứng: có tới 80% số xe tải của Việt Nam là loại có trọng tải từ 5 tấn trở xuống. Trong khi đó, ở các quốc gia có chi phí logistics thấp (khoảng 10% GDP), 80% đội xe của họ là xe có trọng tải hơn 20 tấn. Điều này cho thấy Việt Nam đang dùng xe tải nhỏ để chạy tuyến đường dài, dẫn đến chi phí cao. Nguyên nhân là do thiếu quy hoạch và thiếu công cụ kết nối giữa các phương thức vận tải.
Đường thủy và hạn chế lưu thông
Theo đánh giá của Sở Công thương Hà Nội, tỷ trọng vận tải đường thủy trong cơ cấu logistics của Thủ đô còn thấp, chỉ khoảng 8-10%, trong khi đây là loại hình có chi phí thấp và hiệu quả cao. Việc khai thác tốt hệ thống giao thông đường thủy, kết nối với đường sắt và cảng biển sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực logistics.
Bên cạnh đó, phần lớn xe tải bị hạn chế lưu thông vào giờ cao điểm, nhiều phương tiện trọng tải lớn phải xin cấp phép ngay cả khi hoạt động ban đêm. Điều này khiến chi phí và thời gian vận chuyển tăng cao, làm giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp logistics. Ông Lê Sỹ Hiền, Giám đốc vận hành khu vực miền bắc MM Mega Market Việt Nam, chia sẻ: nhiều trường học yêu cầu thực phẩm phải được vận chuyển bằng xe chuyên dụng, trong khi quy định hạn chế xe tải lưu thông trong khung giờ từ 6-9 giờ sáng khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc giao hàng đúng thời gian phục vụ bữa ăn cho học sinh.
Kiến nghị cải cách và vấn đề dữ liệu
Trước thực trạng này, Hiệp hội Logistics Hà Nội kiến nghị thành phố sớm cải cách thủ tục cấp phép cho xe tải lưu thông trong nội đô, tạo thuận lợi cho hoạt động phân phối hàng hóa thương mại. Về vấn đề dữ liệu, do chưa liên thông nên doanh nghiệp đang phải nhập tờ khai hai lần (một lần trên hệ thống của hải quan và một lần trên hệ thống nội bộ của doanh nghiệp), gây mất thời gian, nhân lực. Hiệp hội Logistics Hà Nội đề xuất sớm triển khai liên thông dữ liệu, giúp tối ưu hóa quy trình logistics; trong đó, mở rộng phạm vi kết nối dữ liệu từ Hà Nội xuống cảng Hải Phòng, vì có tới 90% hàng hóa xuất khẩu của Hà Nội đi qua các cảng tại đây. Trong khi đó, khoảng 50 cảng tại Hải Phòng đang hoạt động nhưng chưa có hệ thống điện tử đồng bộ, dẫn đến việc cơ quan hải quan cũng gặp khó khăn khi áp dụng thông quan tự động.
Thiếu hạ tầng logistics cho thương mại điện tử
Lĩnh vực logistics phục vụ thương mại điện tử trên địa bàn cũng đang thiếu hạ tầng chuyên biệt như trung tâm hoàn tất đơn hàng (fulfillment center), trung tâm phân loại hàng hóa (sorting center). Hà Nội hiện chưa có quy hoạch rõ ràng cho các hạ tầng này, khiến doanh nghiệp khó đầu tư bài bản và quy mô lớn.
Định hướng phát triển đến năm 2030
Theo định hướng đến năm 2030, lĩnh vực logistics được kỳ vọng đóng góp khoảng 10-12% GRDP của Hà Nội, duy trì tốc độ tăng trưởng từ 18-20% mỗi năm. Để đạt mục tiêu này, Hà Nội xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ hoàn thiện cơ chế, chính sách đến đầu tư hạ tầng và chuyển đổi số. Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Võ Nguyên Phong cho biết, trong 6 tháng cuối năm 2026, sở sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý và phát triển logistics theo hướng đồng bộ, hiện đại, gắn với rà soát, điều chỉnh các quy hoạch, kế hoạch; sửa đổi, bổ sung các chính sách ưu đãi về vốn, đất đai, thuế, phí, khuyến khích xã hội hóa đầu tư. Cùng với đó, tăng cường quản lý nhà nước, ứng dụng nền tảng số; hình thành các trung tâm logistics, khu logistics, trung tâm phân phối, kho bãi chuyên dụng...
Trong năm 2026, Hà Nội đẩy nhanh tiến độ đưa vào hoạt động hai cảng cạn ICD (Cổ Bi, Đức Thượng) gắn với trung tâm logistics phụ trợ; xác định vị trí hai trung tâm logistics cấp thành phố tại Sóc Sơn và Phú Xuyên. Cùng với phát triển hạ tầng, Hà Nội cũng nghiên cứu mô hình logistics đô thị, hình thành các trung tâm phân phối, kho bãi chuyên dụng và thúc đẩy phát triển logistics thương mại điện tử, logistics xanh và logistics thông minh, áp dụng các tiêu chuẩn tăng trưởng xanh, trung hòa các-bon và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý logistics, phát triển hệ sinh thái nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung; hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng các hệ thống quản lý hiện đại.
