Trong Tọa đàm "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức sáng 22/6, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, đã giải thích một thắc mắc phổ biến: tại sao hàng hóa khác dùng nhiều thường rẻ đi, nhưng điện dùng nhiều lại đắt hơn? Ông cho rằng điều này xuất phát từ những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện.
Áp lực kỷ lục tiêu thụ điện
Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập từ cuối tháng 5, cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia. Tiết kiệm điện không còn là giải pháp tình thế, mà là yêu cầu chiến lược cho cả nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ năng lượng.
Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế.
Sai lầm từ tư duy "tôi có tiền, tôi có quyền lãng phí"
Ông Hà Đăng Sơn nhận định, các doanh nghiệp hầu hết có nhận thức tốt về tiết kiệm điện vì liên quan đến lợi nhuận. Tuy nhiên, ở khối hộ tiêu thụ dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), nhận thức còn nhiều vấn đề.
Thứ nhất là quan niệm "Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Tôi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?", dẫn tới tư duy "tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí". Ông Sơn phân tích: "Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng. Ở một mức độ nào đó, chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi dùng vượt quá một ngưỡng công suất, chi phí huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây chi phí đầu tư rất lớn".
Những người sử dụng lãng phí điện chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống thông qua giá, bởi giá điện bán lẻ hiện nay vẫn được kiểm soát, có bù chéo và chưa thể hiện yếu tố chi phí công suất.
Điện không giống hàng hóa thông thường
Vấn đề thứ hai là tư duy "dùng nhiều thì phải rẻ". Nhiều người thắc mắc tại sao hàng hóa khác dùng nhiều rẻ đi, mà điện dùng nhiều lại đắt hơn. Ông Sơn thừa nhận "điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng bình thường", bởi họ không hiểu đặc thù cung ứng điện cũng như giá trị của mỗi kW điện cắt giảm được.
Ông cũng đề cập đến cơ chế thị trường cho điều chỉnh phụ tải điện và vấn đề đầu tư. Nhiều người mua thiết bị giá rẻ nhưng hiệu suất năng lượng thấp, gây rủi ro cháy nổ và không tiết kiệm điện.
Cuối cùng, ông nhấn mạnh thói quen đo đếm và theo dõi số liệu tiêu thụ điện còn yếu. EVN đã xây dựng công cụ kiểm tra hằng ngày, nhưng ít người dùng. Ông cho rằng phải đo đạc, đánh giá, theo dõi số liệu mới biết tiêu dùng và tiết kiệm đúng cách.
Điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm
Ông Đặng Hải Dũng nhấn mạnh rủi ro lớn nhất về năng lượng là bất ổn địa chính trị, tác động đến chuỗi cung ứng. Khi chuỗi cung ứng đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng 15-20%, thậm chí cao hơn. Ví dụ, căng thẳng eo biển Hormuz từng đẩy giá dầu từ 50-60 USD/thùng lên hơn 100 USD/thùng.
Đại diện Bộ Công Thương cho biết Thủ tướng đã ban hành chỉ thị thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, tăng cường giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống. Cơ chế điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm sẽ được triển khai trong thời gian tới. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng và triển khai Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo thêm nguồn lực cho chuyển đổi năng lượng.
