Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Miệt Thứ từng là căn cứ địa cách mạng, che chở cho nhiều cán bộ lãnh đạo. Ngày nay, vùng đất này đã chuyển mình thành trung tâm nuôi trồng thủy sản lớn của tỉnh Kiên Giang, với hạ tầng giao thông thuận lợi, dân cư đông đúc và những mô hình sản xuất hiệu quả.
Từ vùng căn cứ đến vùng kinh tế thủy sản
Sau giải phóng, Miệt Thứ gồm các huyện An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận và U Minh Thượng (nay thuộc Kiên Giang) phải đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt: mùa hạn mặn, đồng khô cỏ cháy; mùa mưa, lúa gieo xuống xác xơ. Phương tiện đi lại chỉ có xuồng ba lá, cá đánh bắt được chưa kịp đem chợ đã ươn. Nhờ đầu tư của Trung ương và tỉnh, cầu Cái Lớn, Cái Bé thay phà Tắc Cậu; Quốc lộ 63 và đường Xuyên Á nối dài đến Cà Mau; hệ thống đường thủy, đường bộ đồng bộ, cùng tư duy phát triển thuận thiên, vùng đất này đã hình thành khu vực nuôi trồng thủy sản, nâng cao đời sống người dân.
Từ phường Rạch Giá, theo Quốc lộ 63 hơn hai giờ xe máy, chúng tôi rẽ vào kinh xáng Cạnh Đền (xã Vĩnh Phong). Khung cảnh hoang vu ngày nào giờ đã thay bằng nhịp sống giao thương sôi động, nhà lầu, nhà tường chen chúc, phía sau là ao nuôi cua biển. Tại các hàng quán, tiếng cười nói hòa cùng thanh âm thu mua cua náo nhiệt từ sáng sớm. Ông Nguyễn Văn Hai (ấp Cạnh Đền 2) cầm xấp tiền bán cua hóm hỉnh chia sẻ: “Ngày xưa lội ruộng sợ đỉa vắt bám, còn bây giờ lội đạp trúng tôm cua!”.
Chuyển đổi ngoạn mục từ lúa sang tôm - cua
Theo Quốc lộ 63 về xã Vĩnh Bình, sáng nào cũng tấp nập cảnh mua bán thủy sản. Men theo đường nhỏ vào ấp Bình Phong là những căn nhà tường, kề cận là “ao tiền ao bạc”. Ông Trương Hoàng Ngân, ấp Bình Phong kể lại thời kỳ gian truân, cả năm chỉ làm một vụ lúa, năng suất cao nhất 700 kg/công, cuộc sống bấp bênh theo sáu tháng nước mặn, sáu tháng nước ngọt. Năm 2000, ông Ngân thử nghiệm nuôi tôm sú trên 2 ha đất lúa. Vụ đầu thắng lớn, ông chuyển hết 4 ha sang nuôi tôm. Khi thu hoạch, ông bắt được nhiều cua biển, liền mua cua giống thả, mở ra hướng canh tác mới.
Từ vài điểm nuôi tôm sú nhỏ lẻ, chính quyền quy hoạch thành vùng thủy sản rộng lớn tại ấp Bình Phong lên 528 ha. Nông dân xã Vĩnh Bình nhạy bén gắn kết mô hình “1 vụ tôm - 1 vụ lúa” xen canh cua biển. Sau vụ tôm, cây lúa hấp thụ chất thải hữu cơ, làm sạch môi trường đất; gốc rạ phân hủy tạo phù du, thức ăn tự nhiên cho tôm, cua. Nhờ đó, tôm sạch, lúa không cần phân bón vẫn đạt năng suất hơn 800 kg/công. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vĩnh Bình Võ Thanh Xuân chia sẻ: “Sự phát triển vượt bậc này bắt nguồn từ chủ trương đúng đắn của Tỉnh ủy trong việc đổi mới phương thức sản xuất, gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Hệ thống thủy lợi nội đồng được đầu tư bài bản, nạo vét kênh rạch, rửa phèn, xổ mặn. Mạng lưới giao thông và điện lưới quốc gia phủ khắp đã tạo đòn bẩy để bà con ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, làm chủ quy trình canh tác đa tầng, đa con”.
Thương hiệu cua Miệt Thứ và sò huyết
Tại các xã ven biển Đông Hòa, Tân Thạnh, Đông Hưng, An Minh, Vân Khánh, Tây Yên, Đông Thái, người dân đang hối hả thả cua cho kịp dịp Tết. Tại ấp Xẻo Quau A (xã Đông Thái), ông Nguyễn Văn Hùng kiểm tra bầy cua giống cho biết: Từ tháng 10 âm lịch đến hết tháng 5 năm sau, trùng vào các dịp lễ Tết, giá cua luôn ở mức cao. Phó Chủ tịch UBND xã Tân Thạnh Lê Minh Chính cho biết: Hệ thống cống ngăn mặn dọc tuyến đê biển được tỉnh đầu tư đã kiểm soát nguồn nước, giúp nghề nuôi cua biển bền vững. Một trong những yếu tố làm nên chất lượng cua là nguồn thức ăn tự nhiên hoàn toàn sạch: người dân tận dụng nhuyễn thể như nhau trâu, ốc đinh cho cua ăn. Nhờ độ mặn của phù sa biển và thức ăn sạch, cua có thịt chắc, vị ngọt thơm đặc trưng.
Chất bùn đặc trưng của biển còn mở ra nghề nuôi sò huyết, giúp nhiều người đổi đời. Điển hình là bà Thái Kim Hiền, ngụ ấp 9A, xã Tân Thạnh. Khởi nghiệp từ năm 2003 với số vốn ít ỏi, nhiều lần suýt trắng tay, sau hơn hai thập kỷ, bà đã có cơ ngơi rộng hơn 20 ha và là người đầu tiên xây dựng thương hiệu OCOP sò huyết Kim Hiền. Mô hình nuôi cá bống mú cùng sò huyết đem lại nhiều lợi thế: cá ở tầng nước trên làm sạch tạp chất, kích thích tảo phát triển, tạo bã mùn hữu cơ cho tầng đáy, giúp sò huyết hấp thụ dinh dưỡng sạch, lớn nhanh, thịt ngọt, không nhiễm mùi hôi bùn.
Chiến lược phát triển thủy sản sinh thái
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Lê Hữu Toàn chia sẻ, Miệt Thứ là vùng kinh tế thủy sản trọng điểm. Diện tích nuôi tôm nước lợ toàn vùng đạt hơn 71.000 ha (chiếm hơn 52% quy mô toàn tỉnh); trong đó, mô hình tôm-lúa chiếm vị trí chủ đạo với hơn 59.000 ha, cho sản lượng tôm đạt 49.000 tấn/năm. Hầu hết người nuôi kết hợp thả xen canh cua biển, cho sản lượng 26.000 tấn (chiếm hơn 80% sản lượng cua toàn tỉnh); sò huyết chiếm gần 7.500 ha, cung ứng 24.000 tấn/năm. Sản phẩm “Sò Tân Thạnh” được công nhận OCOP đã tạo nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của thủy sản địa phương. Cùng với đó, “Cua Miệt Thứ” và tôm sú sinh thái được thị trường đánh giá cao, có tiềm năng xây dựng thương hiệu riêng, tạo nền tảng cho chuỗi sản phẩm chất lượng cao, đón đầu xu hướng tiêu dùng xanh và an toàn.
Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh định hình chiến lược phát triển thủy sản theo hướng sinh thái tuần hoàn. Ngành nông nghiệp tập trung nâng chất lượng con giống, tăng cường kiểm soát môi trường, dịch bệnh. Việc cấp mã số vùng nuôi, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc chặt chẽ và thắt chặt liên kết chuỗi giá trị sẽ được đẩy mạnh triển khai, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương.
