Xã Mường Hum, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, từ lâu nổi tiếng với địa hình đồi núi hiểm trở, giao thông khó khăn. Cuộc sống của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống với năng suất thấp. Năm 2009, nhờ các Chương trình mục tiêu quốc gia và sự chủ động của chính quyền địa phương, cây lê lần đầu tiên được đưa vào trồng thử nghiệm, thay thế những loại cây kém hiệu quả. Với khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, cây lê nhanh chóng sinh trưởng, mở ra hướng đi mới cho người dân.
Câu chuyện thoát nghèo từ vườn lê
Gia đình chị Chẻo Mấy Bỉ, thôn Kin Chu Phìn 1, là một trong những hộ tiên phong trồng lê. Đến nay, vườn lê của chị đã có hơn 600 gốc, trong đó hơn 200 gốc đang cho thu hoạch. Chị Bỉ chia sẻ: “Trước đây, cùng diện tích đất này trồng ngô, lúa chẳng được bao nhiêu. Từ khi chuyển sang trồng lê, hiệu quả rõ rệt. Mỗi năm, sau khi trừ chi phí, gia đình tôi thu về hơn 60 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với các cây trồng khác”. Nguồn thu ổn định từ vườn lê đã giúp gia đình chị từng bước cải thiện cuộc sống, thoát nghèo vào năm 2023, xây dựng nhà cửa khang trang và cho con cái đi học đầy đủ.
Nhân rộng mô hình và phát triển du lịch
Câu chuyện của gia đình chị Bỉ là kết quả chung của nhiều hộ dân tại xã Mường Hum. Từ những mô hình trồng lê đầu tiên, với sự tuyên truyền, hỗ trợ của chính quyền, người dân đã mở rộng diện tích, học tập kỹ thuật chăm sóc theo từng giai đoạn để nâng cao chất lượng quả. Những năm gần đây, giá trị của cây lê còn được tăng cường qua du lịch trải nghiệm. Thay vì chỉ bán cho thương lái, các chủ vườn đã đón khách trực tiếp, hướng dẫn lựa chọn quả và bán sản phẩm ngay tại vườn.
Chị Đỗ Thị Hiền, du khách đến từ Phú Thọ, lần thứ hai trở lại Mường Hum vào mùa lê chín, hào hứng cho biết: “Quả lê sạch, được bao bọc cẩn thận, khi ăn có vị ngọt thơm – điều mà ít nơi có được. Những trải nghiệm tại vườn lê khiến tôi cảm thấy thoải mái, quên đi mệt nhọc để hòa mình vào thiên nhiên tươi đẹp”.
Diện tích và giống lê đặc sản
Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã Mường Hum, giống lê được trồng là lê Tai Nung, được nghiên cứu, lai tạo và đưa vào thử nghiệm, sau đó nhân rộng tại xã Nậm Pung thuộc huyện Bát Xát cũ (nay là xã Mường Hum). Giống lê này sinh trưởng nhanh, dễ chăm sóc, sau 4-5 năm cho thu hoạch. Quả lê vỏ mỏng, ăn giòn, vị ngọt thanh mát, được ưa chuộng. Hiện toàn xã có khoảng 200ha lê, trong đó hơn 70ha đang cho thu hoạch, tập trung chủ yếu tại các thôn Kin Chu Phìn 1, Kin Chu Phìn 2, Tả Chải và Nậm Pung.
Tuần lễ trải nghiệm và phiên chợ số
Để quảng bá thương hiệu lê địa phương và đa dạng hóa kênh bán sản phẩm, Ủy ban nhân dân xã Mường Hum đã tổ chức “Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê năm 2026”. Sự kiện bao gồm thi hái lê, lựa chọn quả to, đẹp, chất lượng tốt, tham quan “Vườn lê 3 tốt” và cuộc thi ảnh “Sắc màu lê Nậm Pung”. Đặc biệt, phiên chợ số “Lê Nậm Pung – Đậm vị hương rừng Tây Bắc” đã diễn ra ngay tại vườn. Lãnh đạo xã cùng người dân sử dụng điện thoại thông minh để quay video, phát trực tiếp, giới thiệu sản phẩm và nhận đơn hàng trên các nền tảng mạng xã hội, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ.
Đồng chí Nguyễn Ngọc Minh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Hum, cho biết: “Phiên chợ số đã mở thêm cơ hội để người dân làm quen với thương mại điện tử, từng bước hình thành kỹ năng bán hàng trên môi trường số và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Qua đó, bà con có thêm kênh quảng bá sản phẩm, chủ động tiếp cận khách hàng và nâng cao thu nhập”.
Định hướng phát triển bền vững
Địa phương đang tập trung phát triển du lịch nông nghiệp gắn với các sản phẩm OCOP, trong đó cây lê được xác định là sản phẩm chủ lực. Thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục hỗ trợ nâng cao chất lượng, chuẩn hóa khâu đóng gói, quảng bá sản phẩm; đồng thời hoàn thiện hạ tầng giao thông, kết nối vùng trồng lê với các điểm du lịch và thị trường tiêu thụ. Với điều kiện tự nhiên phù hợp và sự đồng lòng của chính quyền cùng người dân, cây lê đã và đang làm đổi thay diện mạo nông thôn Mường Hum, khẳng định hiệu quả trong tư duy sản xuất, tinh thần dám nghĩ dám làm, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững tại vùng cao còn nhiều gian khó này.
