Ngân hàng Nhà nước vừa công bố báo cáo tổng hợp ý kiến đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Đáng chú ý, nhiều ngân hàng thương mại đã đề xuất cho phép đóng tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch trong vòng 1 năm, thay vì mức 3 năm như trong dự thảo ban đầu của cơ quan quản lý.
Theo đó, dự thảo do Ngân hàng Nhà nước soạn thảo đưa ra quy định cho phép ngân hàng được đóng tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch từ 3 năm trở lên, trừ trường hợp ngân hàng và chủ tài khoản đã có thỏa thuận khác. Tuy nhiên, trong quá trình lấy ý kiến, một số tổ chức tín dụng cho rằng mốc thời gian này quá dài, không còn phù hợp với thực tế vận hành và nhu cầu kiểm soát rủi ro.
Vì sao cần rút ngắn thời gian đóng tài khoản?
Lý do được cơ quan soạn thảo và các ngân hàng nêu ra là hiện nay có nhiều tài khoản thanh toán hợp pháp nhưng khách hàng không còn nhu cầu sử dụng, không phát sinh giao dịch trong thời gian dài. Ngoài ra, vẫn tồn tại các tài khoản được mở bằng giấy tờ giả hoặc giấy tờ cũ, do các đối tượng phạm tội sử dụng, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật. Việc rút ngắn thời gian đóng tài khoản sẽ giúp giảm thiểu rủi ro này, đồng thời làm sạch hệ thống dữ liệu khách hàng.
Theo quy định hiện nay, tài khoản thanh toán chỉ được đóng trong một số trường hợp như chủ tài khoản yêu cầu, chủ tài khoản là cá nhân đã chết hoặc bị tòa án tuyên bố là đã chết, tổ chức chấm dứt hoạt động hoặc có căn cứ khác theo quy định của pháp luật và thỏa thuận giữa các bên. Đối với các tài khoản không còn giao dịch nhưng chưa có thỏa thuận trước với khách hàng, hiện chưa có cơ chế xử lý cụ thể, khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc dọn dẹp tồn đọng.
MB đề xuất đóng sau 1 năm – Vietcombank và HSBC muốn trao quyền chủ động
Trong góp ý của mình, Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB) cho biết trước đây chưa có quy định cụ thể về thời gian đóng tài khoản không hoạt động, thời gian này do các ngân hàng chủ động quy định và thỏa thuận với khách hàng. Hiện tại, MB vẫn đang chủ động rà soát và đóng các tài khoản không thực hiện giao dịch từ 12 tháng trở lên. Ngân hàng này nhận thấy khoảng thời gian 1 năm là phù hợp và kiến nghị rút ngắn thời gian không phát sinh giao dịch từ 3 năm xuống còn 1 năm, trừ trường hợp có thỏa thuận trước với chủ tài khoản về việc đóng tài khoản thanh toán.
Trong khi đó, Vietcombank, HSBC và một số tổ chức tín dụng khác lại đề nghị trao quyền chủ động cho các ngân hàng trong việc quyết định đóng hoặc tiếp tục duy trì tài khoản khi đáp ứng các điều kiện quy định, trừ trường hợp đã có thỏa thuận khác với khách hàng. Quan điểm này hướng tới việc tạo hành lang pháp lý linh hoạt, giúp các ngân hàng tự đánh giá và xử lý tài khoản dựa trên tình hình thực tế cũng như chính sách quản trị rủi ro nội bộ.
BIDV thận trọng, kiến nghị loại trừ tài khoản chuyên dụng
Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) lại đưa ra đề xuất thận trọng hơn khi chỉ áp dụng việc đóng tài khoản đối với các tài khoản có số dư bằng 0 và không phát sinh giao dịch trong 3 năm, tính từ thời điểm giao dịch cuối cùng. BIDV cũng kiến nghị loại trừ các tài khoản được mở cho mục đích chuyên dụng như tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, vay hoặc trả nợ nước ngoài. Điều này nhằm tránh tác động đến các dòng vốn đầu tư quốc tế và hoạt động tài trợ thương mại.
Sự khác biệt về quan điểm giữa các ngân hàng cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chốt quy định. Ngân hàng Nhà nước sẽ phải dung hòa các lợi ích khác nhau, vừa bảo đảm vận hành an toàn hệ thống ngân hàng, vừa không tạo rào cản cho khách hàng hợp pháp.
Cần làm rõ định nghĩa “không phát sinh giao dịch” và số phận của số dư
Bên cạnh thời gian đóng tài khoản, một số ngân hàng đề nghị làm rõ khái niệm “không phát sinh giao dịch”. Cụ thể, các giao dịch thanh toán tự động như tiền điện, nước, viễn thông có được coi là giao dịch hay không. Nếu không được coi là giao dịch, những tài khoản chỉ dùng để thanh toán hóa đơn tự động có thể sẽ rơi vào diện bị đóng, gây phiền toái cho khách hàng. Vì vậy, cần có quy định ngoại lệ hoặc hướng dẫn cụ thể về trường hợp này.
Về số dư còn lại trong các tài khoản bị đóng, Ngân hàng Nhà nước khẳng định đây vẫn là tài sản hợp pháp của khách hàng. Hiện chưa có cơ sở pháp lý để chuyển khoản tiền này vào ngân sách nhà nước. Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu các góp ý để hoàn thiện quy định trong quá trình xây dựng văn bản, nhằm đưa ra phương án xử lý phù hợp và bảo vệ quyền lợi người sở hữu tài khoản.
Việc điều chỉnh quy định về đóng tài khoản thanh toán được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống ngân hàng vận hành hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng tài khoản “ma” và giảm thiểu rủi ro lừa đảo. Tuy nhiên, các quy định mới phải được xây dựng minh bạch, công khai, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong việc theo dõi và cập nhật thông tin tài khoản của mình.
