Chính phủ Anh vừa công bố sẽ giảm thuế VAT đối với điện sinh hoạt từ 5% xuống 0% kể từ ngày 1/10/2026. Chính sách này được kỳ vọng giúp các hộ gia đình tiết kiệm chi phí năng lượng, đồng thời mang lại lợi ích trực tiếp cho người sở hữu xe điện có thể sạc tại nhà. Tuy nhiên, mặt trái của quyết định này là hàng triệu tài xế không có chỗ đỗ xe riêng và buộc phải sử dụng trạm sạc công cộng vẫn phải chịu mức VAT 20%, khiến khoảng cách chi phí giữa hai nhóm ngày càng lớn.
VAT điện sinh hoạt về 0%: Chi phí sạc xe điện tại nhà tiếp tục giảm
Chỉ hai ngày sau khi nhậm chức Thủ tướng Anh, Andy Burnham đã công bố chính sách giảm thuế năng lượng. Ông tuyên bố: "Chúng tôi sẽ hành động ngay lập tức để giảm thuế đối với hóa đơn năng lượng, giúp người dân có thêm tiền và khôi phục lại niềm hy vọng." Theo quyết định, từ ngày 1/10/2026, VAT áp dụng với điện sinh hoạt giảm từ 5% xuống 0%, đồng nghĩa với việc các hộ gia đình trả ít tiền hơn cho lượng điện tiêu thụ hàng tháng.
Đối với người sử dụng xe điện, chính sách này mang lại lợi ích rõ rệt vì điện sạc xe tại nhà được tính theo giá điện sinh hoạt. Ngay cả trước khi chính sách mới áp dụng, việc sạc tại nhà vốn đã giúp tiết kiệm đáng kể so với xe xăng dầu. Khi VAT về 0%, lợi thế kinh tế này càng rõ ràng hơn.
Hai mức VAT tạo ra bất công giữa các nhóm người dùng xe điện
Hiện nay, hệ thống thuế tại Anh áp dụng hai mức VAT khác nhau đối với sạc xe điện. Người sạc tại nhà chịu mức 5%, trong khi người dùng trạm sạc công cộng phải trả 20%. Ngoại lệ duy nhất là các phương tiện sử dụng pin có thể tháo rời như xe đạp điện, nhưng hầu như không áp dụng với ô tô điện do pin tích hợp cố định. Nhiều chuyên gia cho rằng cơ chế hai bậc này tạo ra sự thiếu công bằng. Việc VAT điện sinh hoạt giảm trong khi thuế sạc công cộng giữ nguyên khiến khoảng cách ngày càng lớn.
Hàng triệu tài xế phụ thuộc vào sạc công cộng tiếp tục chịu thiệt
Theo số liệu, khoảng một phần ba số hộ gia đình tại Anh không có điều kiện sạc xe điện tại nhà vì không sở hữu lối đi riêng hoặc chỗ đỗ xe cá nhân. Nhóm này buộc phải dựa hoàn toàn vào trạm sạc công cộng và vẫn phải trả VAT 20% cho mỗi lần sạc, cao gấp nhiều lần so với mức thuế điện sinh hoạt trước đây và cao hơn rất nhiều khi VAT về 0%.
Bà Vicky Edmonds, Giám đốc điều hành EVA England, cho biết tổ chức này hoan nghênh quyết định giảm VAT hộ gia đình vì giúp giảm chi phí cho nhiều người dân. Theo bà, với người có điều kiện sạc tại nhà, việc giảm thuế giúp chi phí sử dụng xe điện vốn đã tiết kiệm hàng nghìn bảng Anh trong suốt vòng đời phương tiện nay còn thấp hơn. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh hàng triệu người lái xe không có khả năng tiếp cận sạc tại nhà sẽ không thể hưởng đầy đủ lợi ích. Những người sống tại căn hộ, nhà phố không có chỗ đỗ riêng hoặc khu vực đô thị đông dân cư là nhóm chịu tác động rõ rệt nhất.
Bà Edmonds cho rằng đây là thời điểm Chính phủ Anh cần thực hiện cải cách cấu trúc đối với hệ thống sạc công cộng. Báo cáo Đánh giá Chi phí Sạc điện Công cộng của Chính phủ Anh cần đưa ra giải pháp thực chất nhằm giảm giá thành sạc tại điểm sạc công cộng, bao gồm xem xét lại thuế, phí và chi phí điện năng mà các đơn vị vận hành trạm sạc đang gánh chịu. Nếu chi phí đầu vào được cắt giảm, khoản tiết kiệm cần chuyển trực tiếp tới người sử dụng.
Bài toán công bằng trong phát triển hệ sinh thái xe điện
Giới quan sát nhận định rằng một trong những rào cản lớn nhất đối với phổ cập xe điện không còn là giá xe, mà là khả năng tiếp cận hạ tầng sạc với chi phí hợp lý. Trong bối cảnh Anh thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp, việc duy trì VAT 20% đối với sạc công cộng có thể khiến nhiều người dân, đặc biệt là nhóm không có chỗ đỗ riêng, gặp bất lợi. Chính sách giảm VAT điện sinh hoạt mang lại lợi ích rõ rệt nhưng đồng thời đặt ra bài toán về sự công bằng. Khi khoảng một phần ba hộ gia đình tại Anh chưa thể tiếp cận sạc tại nhà, việc thu hẹp khoảng cách chi phí giữa sạc công cộng và sạc tại nhà được xem là yếu tố quan trọng để quá trình chuyển đổi sang xe điện diễn ra đồng đều và bền vững hơn.
