Giá xăng dầu tăng mạnh, đe dọa đẩy giá hàng hóa và vận tải lên cao
Vào khuya ngày 19.3, giá xăng dầu đã được điều chỉnh tăng mạnh, với mức tăng từ 3.528 đồng/kg đến gần 9.000 đồng/lít, mặc dù đã sử dụng Quỹ bình ổn với mức xả từ 3.000 đến 4.000 đồng/lít. Sau điều chỉnh, bảng giá bán lẻ của Petrolimex công bố ngày 20.3 tại thị trường vùng 2 cho thấy xăng RON 95-III tăng 5.115 đồng lên 31.300 đồng/lít, xăng RON 95-V lên 31.700 đồng/lít. Đặc biệt, giá dầu tiếp tục tăng mạnh, với dầu diesel tăng 6.400 đồng lên hơn 34.000 đồng/lít và dầu hỏa tăng gần 9.000 đồng lên 36.600 đồng/lít.
Trong khi đó, xăng sinh học E5 và E10, dù được hỗ trợ từ Quỹ bình ổn 3.000 đồng, vẫn tăng hơn 3.510 đồng, đưa giá xăng E5 RON92 lên 27.710 đồng/lít và xăng E10 RON95 lên 29.230 đồng/lít. Với mức giá này, xăng trong nước gần chạm mức đỉnh, còn các mặt hàng dầu đã phá vỡ kỷ lục được thiết lập từ gần 4 năm trước.
Chỉ đạo của Thủ tướng và phản ứng từ các bộ ngành
Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị 09 vào ngày 19.3, nhằm tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Chỉ thị yêu cầu Bộ Công thương đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học E10, rà soát các điều kiện để triển khai lộ trình chuyển đổi sang xăng E10 ngay trong tháng 4, sớm hơn kế hoạch 2 tháng, với mục tiêu giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.
Bên cạnh đó, chỉ thị nhấn mạnh việc thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học, nhằm giảm sự phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đồng thời, Bộ Xây dựng đã có chỉ đạo tăng cường công tác quản lý giá cước vận tải trước biến động giá nhiên liệu. Bộ này cho biết, diễn biến căng thẳng tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu tăng cao, khó lường, tác động trực tiếp đến chi phí vận tải và tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống người dân.
Bộ Xây dựng đã giao nhiệm vụ cho các cục quản lý chuyên ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố theo dõi sát tác động của giá nhiên liệu đến giá cước vận tải trên địa bàn, đặc biệt là giá cước vận chuyển hành khách và hàng hóa thiết yếu.
Áp lực lên giá hàng hóa và phản ứng từ doanh nghiệp bán lẻ
Giá xăng dầu tăng mạnh chắc chắn sẽ tạo áp lực lên giá cước vận tải. Tại cuộc họp với Sở Công thương TP.HCM cuối tuần trước, đại diện các tập đoàn bán lẻ cho biết chi phí đầu vào, vận chuyển và sức mua đang tác động trực tiếp đến giá thành hàng hóa.
Đại diện Công ty CP dịch vụ thương mại tổng hợp WinCommerce, đơn vị quản lý hệ thống WinMart và WinMart+ với 4.700 cửa hàng trên toàn quốc, thông báo đang nhận được nhiều đề xuất tăng giá từ các nhà cung cấp và nhà sản xuất. Doanh nghiệp này cho biết đang cân nhắc kỹ lưỡng khi tăng giá vì lo ngại ảnh hưởng đến người tiêu dùng, nhưng có thể phải điều chỉnh tăng giá từ 5 đến 20% tùy ngành hàng do tác động lớn từ giá nguyên liệu và logistics.
Đại diện Central Retail, sở hữu hệ thống siêu thị GO! và Tops Market, bày tỏ lo ngại về việc nhóm hàng rau củ và thực phẩm đóng hộp có thể tăng giá do giá phân bón và chi phí bao bì tăng, khiến các nhà cung cấp đề xuất mức tăng giá đầu vào từ 10 đến 20%. Hiện tổng chi phí vận hành của Central Retail đã tăng hơn 15%, và doanh nghiệp này đang cố gắng bình ổn giá nhưng không thể đảm bảo trong thời gian dài nếu không có sự hỗ trợ tốt hơn.
Phân tích từ chuyên gia và đề xuất giảm thuế, phí
PGS-TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học tại Đại học Kinh tế Quốc dân, phân tích rằng xăng dầu là đầu vào của hầu hết các hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển, nguyên liệu đầu vào và giá thành sản phẩm đều bị đẩy lên, cuối cùng phản ánh vào giá hàng hóa tiêu dùng.
Ông nhấn mạnh, nếu giá xăng dầu tăng từ 30 đến 50% và kéo dài, đầu tư và tiêu dùng có thể bắt đầu sụt giảm, trong khi tăng từ 50 đến 100% có thể dẫn đến rủi ro suy thoái kinh tế. Trong khi đó, giá xăng dầu trong nước sau gần 3 tuần đã tăng khoảng 40 đến 80%, và nếu tính cả phần chi từ Quỹ bình ổn, con số tương ứng là khoảng 70 đến 100% tùy loại.
Về phía Quỹ bình ổn, theo Bộ Công thương, quỹ này hiện chỉ còn dư hơn 2.600 tỉ đồng, đủ cho vài ngày với mức chi hiện nay. Do đó, các chuyên gia đề xuất cần linh hoạt giảm thuế, phí để hạ nhiệt giá xăng dầu và giảm áp lực cho người dân và doanh nghiệp.
TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế tại Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng ngoài Quỹ bình ổn, các công cụ thuế như thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt cần được xem xét điều chỉnh giảm sớm để ổn định thị trường.
PGS-TS Phạm Thế Anh cũng đề xuất bỏ vĩnh viễn thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu, đồng thời chỉ ra rằng cơ chế đánh thuế hiện nay có thể khiến tác động từ giá thế giới trở nên mạnh hơn, vì nhiều loại thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá, dẫn đến người tiêu dùng và doanh nghiệp phải trả phần thuế cao hơn khi giá tăng.
Cuối cùng, Bộ Xây dựng yêu cầu tăng cường kiểm tra công tác kê khai, niêm yết và bán đúng giá niêm yết của các đơn vị kinh doanh vận tải, tập trung kiểm tra các đơn vị có mức tăng giá lớn và xử lý nghiêm nếu có vi phạm quy định.
