Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp muốn duy trì khả năng cạnh tranh trong giai đoạn mới cần đáp ứng các quy định bắt buộc về sử dụng năng lượng, chủ động xây dựng mô hình sản xuất hiệu quả hơn, giảm phát thải và thích ứng với thị trường toàn cầu. Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không còn dừng ở quản lý chi phí mà đã gắn trực tiếp với chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp. Hiệu quả năng lượng ngày càng trở thành thước đo năng lực quản trị, trình độ công nghệ và khả năng đáp ứng yêu cầu mới của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chính sách mở đường cho chuyển đổi
Thông điệp này được các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo “Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Lực đẩy từ chính sách và công nghệ”, diễn ra trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3). Theo ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh, Việt Nam đã hình thành hệ thống luật, nghị định và thông tư liên quan sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo hành lang pháp lý cho triển khai trong sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Điểm nhấn là Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đặt ra năm trụ cột cải cách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng trách nhiệm của các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, thúc đẩy đổi mới công nghệ và mở rộng cơ chế hỗ trợ thực thi. Cơ chế tài chính xanh được đánh giá là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực đầu tư đổi mới thiết bị, ứng dụng công nghệ và giải pháp quản lý năng lượng hiện đại. Cơ chế này giúp giảm tiêu hao năng lượng, chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng phổ biến.
Yêu cầu mới cho doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, doanh nghiệp không chỉ dừng ở tuân thủ quy định mà cần chủ động rà soát hiện trạng tiêu thụ năng lượng, xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thực hiện kiểm toán năng lượng đối với cơ sở thuộc diện bắt buộc, đồng thời cập nhật quy định về dán nhãn và hiệu suất năng lượng. Đó vừa là yêu cầu chính sách, vừa là điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận chương trình hỗ trợ, nguồn vốn xanh và chuyển đổi sang mô hình sản xuất hiệu quả, bền vững hơn.
Công nghệ định hình lợi thế cạnh tranh mới
Nếu chính sách tạo khuôn khổ và động lực thì công nghệ quyết định tốc độ chuyển đổi. Ông Thái Hoàng Quỳnh, Phó Tổng Giám đốc Khối Hệ thống Năng lượng, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, nhưng câu hỏi không còn là tăng trưởng nhanh đến đâu mà là hạ tầng năng lượng có đáp ứng được tốc độ, quy mô và độ phức tạp của quá trình phát triển hay không.
Ba xu hướng lớn đang định hình lại ngành năng lượng và công nghiệp toàn cầu. Thứ nhất, chuyển dịch hệ thống năng lượng theo hướng điện khí hóa, phát thải carbon thấp và phân tán, đòi hỏi lưới điện thông minh hơn. Thứ hai, sự phát triển của số hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) làm thay đổi cách vận hành sản xuất, các trung tâm dữ liệu, nhà máy thông minh, xe điện đều cần nguồn điện tin cậy và liên tục. Thứ ba, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư toàn cầu, quốc gia có hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt sẽ có lợi thế thu hút đầu tư và phát triển ngành công nghiệp giá trị gia tăng cao.
Theo ông Quỳnh, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ do quy mô sản xuất hay chi phí lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực quản trị năng lượng và khả năng thích ứng với công nghệ. Schneider Electric cho rằng tăng trưởng kinh tế sẽ gắn với bốn yếu tố cốt lõi: nguồn điện tin cậy, hệ thống năng lượng linh hoạt, chi phí hợp lý và tốc độ triển khai hạ tầng. Nếu hạ tầng năng lượng không theo kịp, đó sẽ là điểm nghẽn; ngược lại, hệ thống thông minh tạo dư địa mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Chuyển đổi số và chuyển đổi năng lượng song hành
Bà Đoàn Thị Hà, Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp, Schneider Electric Việt Nam, cho biết nhiều doanh nghiệp đối mặt với thách thức như chi phí bảo trì cao, sự cố ngoài kế hoạch, mức độ số hóa hạn chế, hiệu quả khai thác tài sản chưa tương xứng và sức ép phát triển bền vững. Mục tiêu của chuyển đổi số không chỉ nâng cao năng suất mà còn xây dựng mô hình sản xuất linh hoạt, thích ứng dài hạn. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp quản lý đồng thời hạ tầng điện, tài sản, dây chuyền sản xuất và dữ liệu trên một nền tảng thống nhất.
Công nghệ hiện nay không chỉ theo dõi mức tiêu thụ năng lượng mà còn hỗ trợ phân tích, dự báo và ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực. Khi dữ liệu từ hệ thống điện, dây chuyền sản xuất, chất lượng sản phẩm, tồn kho và kế hoạch sản xuất được kết nối, doanh nghiệp phát hiện sớm bất thường, chủ động bảo trì, tối ưu hiệu quả khai thác tài sản và giảm thời gian dừng máy ngoài kế hoạch. Đó là bước chuyển từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Ở quy mô lớn hơn, các giải pháp này không chỉ hiệu quả trong từng nhà máy mà còn kết nối toàn bộ khu công nghiệp. Theo đại diện Schneider Electric, giá trị chuyển đổi nằm ở khả năng liên kết hệ thống điện, nguồn năng lượng tái tạo, hạ tầng logistics và sản xuất thành một hệ sinh thái thống nhất, tối ưu sử dụng năng lượng, nâng cao độ tin cậy và khả năng thích ứng trước biến động thị trường.
Hội thảo cho thấy xu hướng chuyển đổi đang diễn ra trong toàn bộ nền kinh tế. Chính sách đang hoàn thiện để tạo hành lang pháp lý và mở rộng cơ chế hỗ trợ; công nghệ mang đến công cụ mới giúp doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất.
