Tại một hội nghị công nghệ ở San Francisco, đám đông mến mộ vây quanh Lip-Bu Tan – CEO của Intel, xếp hàng chờ chụp ảnh với người mà chỉ năm trước ít ai biết đến. Matthew Sysak, giám đốc cấp cao tại Lumentum, kinh ngạc ví sự chú ý dành cho Tan giống như cách ngành công nghệ đối xử với Jensen Huang của Nvidia. “Nó giống như một gánh xiếc lưu động”, Sysak thốt lên.
Intel lội ngược dòng ngoạn mục
Cách đây không lâu, Intel từng là biểu tượng sụp đổ của Thung lũng Silicon với doanh thu lao dốc, chi phí leo thang và nợ chồng chất. Tình hình tồi tệ đến mức chính phủ Mỹ phải can thiệp vào mùa hè năm ngoái, nắm 10% cổ phần. Giờ đây, Intel đang hồi sinh ngoạn mục: vốn hóa tăng hơn gấp ba lần lên 650 tỷ USD; hoạt động kinh doanh phục hồi nhờ bùng nổ AI, đồng thời bắt tay với các khách hàng lớn như Nvidia và Apple.
Canh bạc này mang tính sinh tử với cả công ty lẫn ông Tan, người tiếp quản ghế nóng vào tháng 3 năm ngoái. Intel là viên đá tảng trong chiến lược tái thiết năng lực sản xuất bán dẫn nội địa của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào Đài Loan. Chris Miller, tác giả cuốn “Cuộc chiến vi mạch”, nhận định: “Nếu Intel không thể tự cứu ngay lúc này – khi gần như toàn bộ ngành chip đang hốt bạc nhờ AI – cơ hội sẽ vĩnh viễn khép lại”. Ông nhấn mạnh: “Là nhà sản xuất duy nhất của Mỹ chế tạo chip tiên tiến và doanh nghiệp duy nhất đặt trung tâm nghiên cứu cao cấp tại Mỹ, vận mệnh của Intel sẽ định hình tương lai ngành chip nước Mỹ và quyết định mức độ phụ thuộc vào Đài Loan”.
Phát súng giải cứu từ Nhà Trắng
Chưa đầy một năm trước, Tổng thống Trump từng yêu cầu ông Tan rời ghế CEO vì lo ngại công ty trước đây của ông bán trái phép công nghệ chip cho Trung Quốc. Nhưng vài ngày sau, hai bên thương thảo thỏa thuận: chính phủ Mỹ chi 8,9 tỷ USD nắm 10% cổ phần Intel. Số tiền này là phần còn lại của khoản tài trợ liên bang theo Đạo luật Khoa học và CHIPS – đạo luật lưỡng đảng nhằm giảm phụ thuộc vào châu Á trong lĩnh vực bán dẫn.
Sanjay Natarajan, cựu giám đốc mảng sản xuất Intel, cho biết khoản đầu tư này như liều thuốc kích thích, giúp vực dậy giá trị thị trường và gửi tín hiệu rằng chính phủ Mỹ có lợi ích cốt lõi trong việc hồi sinh Intel. “Chính quyền ông Trump rõ ràng đang chọn người thắng kẻ thua”, ông nói. “Họ muốn Intel phải thành công”.
Trong những tháng sau, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick gây áp lực lên các nhà lãnh đạo công nghệ để hợp tác với Intel, bao gồm Jensen Huang (Nvidia), Elon Musk (SpaceX) và Tim Cook (Apple), theo một quan chức chính quyền giấu tên. Áp lực này xuất hiện đúng lúc AI định hình lại thị trường chip. Các gã khổng lồ đổ hàng trăm tỷ USD vào chip trung tâm dữ liệu. AI Agent vận hành trên CPU – sản phẩm độc quyền truyền thống của Intel – ngày càng phổ biến. Cùng lúc, TSMC sản xuất hơn 90% chip tiên tiến của thế giới bị quá tải đơn hàng. Intel, với nhà máy mới gần Phoenix ứng dụng công nghệ chế tạo chip mật độ cao, tiết kiệm năng lượng, lập tức hưởng lợi.
Các thỏa thuận lớn: Nvidia, Apple, Elon Musk
Tháng 9, Nvidia tuyên bố đầu tư 5 tỷ USD vào Intel và sử dụng CPU do Intel thiết kế riêng cho PC và trung tâm dữ liệu. Cổ phiếu Intel tăng vọt 23%. Tháng 5, Elon Musk và Lip-Bu Tan đạt thỏa thuận Intel cung cấp công nghệ hỗ trợ siêu nhà máy chip Terafab của Musk. Trong những tháng gần đây, Apple đồng ý bắt đầu sản xuất một phần nhỏ chip laptop tại nhà máy Intel vào năm 2027; chip smartphone có thể là bước tiếp theo. Chris Miller nhận định: “Sau 5 năm tự phát triển công nghệ mới nhưng thất bại săn khách hàng lớn, các thỏa thuận này là chiến thắng bước ngoặt”.
Tuy nhiên, mỗi thương vụ đều kèm điều khoản ràng buộc. Với Nvidia, cả hai cùng bán sản phẩm, lợi nhuận mỗi chip phụ thuộc vào bên phân phối. Thỏa thuận với Musk và Apple phụ thuộc vào tiến độ thử nghiệm quy trình sản xuất mới 14A. Mùa thu này, Intel hứa bàn giao bộ công cụ kiểm thử cho đối tác trước khi cam kết cuối cùng.
Cắt giảm chi phí và lộ trình 5 năm
Đối mặt biến số, ông Tan thúc đẩy cắt giảm chi phí quyết liệt. Intel thu hẹp nhân sự từ 108.900 xuống còn 78.500 người, mục tiêu 75.000 người. Sự trỗi dậy của AI Agent hồi sinh mảng trung tâm dữ liệu: tháng 4, Intel ký hợp đồng bán chip tùy biến cho Google, doanh thu mảng trung tâm dữ liệu và sản phẩm AI tăng 22% so với cùng kỳ, đạt 5,1 tỷ USD.
Dù vậy, công ty vẫn thâm hụt tài chính và mất thị phần. Thị phần chip máy chủ giảm từ gần 100% cách đây một thập kỷ xuống còn 65% (Bernstein Research). Tháng 4, Intel báo doanh thu quý I tăng 7% lên 13,6 tỷ USD, nhưng lỗ 3,7 tỷ USD, gồm lỗ hoạt động 2,5 tỷ USD từ mảng sản xuất nhà máy. Để bắt kịp đối thủ, Intel cắt giảm gần 90% ngân sách Intel Labs – nhóm nghiên cứu tạo tính năng mới cho chip.
Intel cần cơn sốt AI duy trì nhiệt. Khoản lỗ dự kiến giảm dần vào năm tới khi hoàn tất chu kỳ đầu tư xây nhà máy ở Arizona và New Mexico. Bernstein Research dự báo Intel có lãi trở lại 4,7 tỷ USD vào năm 2027. Lip-Bu Tan thừa hiểu hành trình xoay chuyển mới bắt đầu; ông từng tâm sự với bạn rằng tiến trình này mất ít nhất 5 năm.
