Phát triển kinh tế sáng tạo không chỉ hỗ trợ người trẻ khởi nghiệp mà còn là quá trình hoàn thiện đồng bộ thể chế, nguồn lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, biến tiềm năng sáng tạo thành động lực tăng trưởng bền vững. Việt Nam sở hữu lợi thế về tư duy và khả năng tiếp cận công nghệ của người trẻ, cùng bối cảnh phát triển thuận lợi.
Lợi thế của người trẻ trong kinh tế sáng tạo
Nghiên cứu của Tiến sĩ Trần Nguyễn Thị Tâm Đan, Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, chỉ ra giới trẻ có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ, dễ dàng tiếp cận và ứng dụng công cụ số trong khởi nghiệp. “Thanh niên có xu hướng cởi mở với các giá trị mới, bao gồm giá trị về môi trường và phát triển bền vững. Họ có khả năng lan tỏa mạnh mẽ qua mạng xã hội và cộng đồng, tạo hiệu ứng rộng lớn, thuận lợi cho hình thành mô hình kinh doanh xanh”, bà cho biết.
Xếp hạng đổi mới sáng tạo và chính sách hỗ trợ
Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu 2025 (Global Innovation Index), Việt Nam đứng thứ 34/132 nền kinh tế. Nước ta đang trong thời kỳ dân số vàng, với lợi thế tiếp cận khoa học, công nghệ. Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, tạo hành lang pháp lý cho kinh tế sáng tạo. Nổi bật là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, đặt đổi mới sáng tạo ở vị trí trung tâm. Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 của Chính phủ quy định về quyền tác giả, quản lý bản quyền trong môi trường số, tạo cơ sở pháp lý cho người trẻ khởi nghiệp.
Sự xuất hiện của hàng nghìn doanh nghiệp công nghệ là minh chứng cho cơ hội khởi nghiệp từ sáng tạo nội dung số. Tiến sĩ Ngô Đắc Thuần (Viện R&D Becamex) cho biết Nghị quyết 57 và các quyết định của Chính phủ đã hình thành khung chính sách hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, bao trùm từ R&D, đào tạo nhân lực, hạ tầng số, blockchain, đến bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương mại hóa.
Thách thức về bản quyền và AI
Dân số trẻ, năng động, thói quen tiêu thụ nội dung đa nền tảng là cơ hội, nhưng tốc độ công nghệ vượt nhanh hơn khả năng hoàn thiện thể chế. Theo Tiến sĩ Tâm Đan, người trẻ đối mặt thách thức về bản quyền, nội dung và cơ chế quản trị. Sự bùng nổ AI làm nảy sinh vấn đề quyền tác giả, sao chép, sử dụng dữ liệu huấn luyện AI và xâm phạm bản quyền trên môi trường số, gây khó khăn trong áp dụng chế tài.
Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, năng lực tài chính và thực thi là rào cản lớn. Điều này hạn chế kỹ năng sáng tạo, phát triển nội dung, tiếp cận vốn, bảo hiểm bản quyền và đầu tư bền vững. Các vấn đề bản quyền, kiểm soát nội dung AI, hạ tầng số chưa đáp ứng yêu cầu cũng gây khó khăn.
Giải pháp từ phía quản lý
Theo Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), Việt Nam đã triển khai chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và start-up công nghệ, gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn, lãi suất, cấp phiếu hỗ trợ tài chính, thị trường chứng khoán chuyên biệt, quỹ đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, cần nhanh chóng bổ sung khung pháp lý về tác phẩm AI, quyền liên quan, chứng cứ số, xử lý vi phạm xuyên biên giới.
Cần nâng cao năng lực hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đơn giản hóa thủ tục hành chính, xây dựng quỹ phát triển sáng tạo, đầu tư đào tạo nhân lực công nghệ, nâng cao độ phủ sóng hạ tầng số, xây dựng hệ thống giám sát. Xử lý nhanh vi phạm và tăng cường hợp tác quốc tế cũng cần được chú trọng.
Tầm nhìn dài hạn
Việc hình thành doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn và môi trường cạnh tranh lành mạnh là nền tảng cho kinh tế sáng tạo phát triển bền vững. Cùng với cơ chế khuyến khích khởi nghiệp, cần xây dựng tập đoàn công nghệ lớn, trung tâm nghiên cứu trọng điểm, và nghiên cứu cơ chế quản lý tạo sân chơi công bằng, tránh “cá lớn nuốt cá bé”, “chảy máu” chất xám, kiểm soát vi phạm.
