Chăm chú nhìn vào bàn mòi, rãnh đẩy, một tay giữ máy, một tay khẽ đưa tấm đá granite chạy đều dưới lưỡi mòi, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc cho biết: “Mài mòi phải đều tay di chuyển thì mặt mài tấm đá mới vát, mịn, khi ghép trên bề mặt mộ được khít. Lưỡi mài rất sắc nên phải hết sức cẩn thận, sơ sẩy chút thôi thì nguy hiểm lắm!”
Quá trình chế tạo máy mòi đá
Mài xong tấm đá, anh Ngọc giới thiệu: Máy có 4 bộ phận, gồm: Giá đỡ thân máy, lưỡi, máy cắt gạch 2.500 và hệ thống rạch chuyển động. 2 bộ phận chính (lưỡi, máy cắt gạch 2.500) là mua được, còn giá đỡ thân máy và hệ thống rạch chuyển động do anh tự thiết kế sau nhiều đêm trằn trọc suy nghĩ.
Chỉ tay về vết cắt thẳng bên gờ tấm đá granite, Trung tá Ngọc nói rõ: “Như mọi người thấy, các tấm đá này là vuông thành sắc cạnh, theo mẫu chung là 10 tấm như 1 vì cùng kích cỡ, cùng nơi sản xuất. Nhưng vì các góc ghép trên từng phần mộ ở nghĩa trang Tông Khao không giống nhau, lại thêm bị tác động khi khai quật lấy mẫu nên mỗi tấm ghép trên các phần mộ trong công đoạn hoàn nguyên cũng rất khác nhau. Vì thế nên việc đo kích cỡ từng mảnh ghép đòi hỏi chính xác, rồi sau đó là công đoạn mài vát cạnh ghép để vết ghép khít đòi hỏi phải chính xác gần như tuyệt đối.”
Động lực từ thực tế khó khăn
Mấy hôm trước khi bắt đầu ghép đá hoàn nguyên các phần mộ, anh em phải dùng máy mài tay thủ công để làm, nhưng rất chậm và bụi mù mịt. Thực tế đó khiến Trung tá Ngọc không ngừng suy nghĩ về giải pháp khắc phục mà điều thôi thúc chính là thời gian. “Đêm từng đêm, anh cứ chập chờn với câu hỏi 'Phải có cách nào làm nhanh hơn chứ không lại kéo chậm cả chiến dịch'!”
Sau nhiều đêm suy nghĩ, anh đi tìm mua lưỡi mài và máy cắt gạch 2.500, sau đó hì hục làm giá đỡ, rạch chuyển động theo ý tưởng thiết kế sẵn “trong đầu”. Tới chiều ngày 6/7 khi tiếng máy xoèn xoẹt vang lên ở góc nghĩa trang thì mọi người mới vỡ lẽ “Ngọc làm thành công máy mòi đá”. Rồi khi tấm đá đầu tiên được đưa vào mòi thành công với vết mòi mịn thẳng thì chẳng ai bảo ai mọi người đều đưa tay vỗ tràng như pháo. Ai cũng hồ hởi, ai cũng vui mừng vì có máy mòi vừa đỡ tốn sức vừa nhanh hơn rất nhiều.
Hiệu quả vượt trội và kế hoạch tương lai
Rồi tới đây, không chỉ riêng Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao mà với Nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập, Nghĩa trang liệt sĩ A1 nữa thì việc hoàn nguyên với máy mòi đá chắc chắn sẽ nhanh hơn. “Để mòi xong tấm đá có chiều dài khoảng 50 cm với máy mòi chỉ mất khoảng 3 phút nhưng nếu làm bằng tay với máy cầm tay phải mất gần một giờ. Chính bởi có máy mòi nên công đoạn mài góc đá ghép đã nhanh hơn rất nhiều và anh em khi ghép cũng thuận tiện hơn”, Trung tá Ngọc cho biết.
Anh khẽ cười và nói: “Mình bị ám ảnh bởi hình ảnh chiến sĩ ngồi mài đá mà mướt mải mồ hôi, chung quanh bụi mù mịt, thế nên mình cứ nghĩ, cứ nghĩ. Giờ mình lại nghĩ về một cỗ máy khác để tới đây rất cần để hút bùn khi khai quật, tìm mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập.”
Từ ngày 20/6, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên thực hiện khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại 911 phần mộ trong Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao. Sau hoàn thành lấy mẫu, các anh lại tận tuỵ hoàn nguyên từng phần mộ, bảo đảm mỹ thuật, kỹ thuật và sự trang nghiêm như trước khi lấy mẫu…
Bài và ảnh: Lê Lan
