Ngành công nghiệp ô tô đối mặt với thời khắc bước ngoặt chưa từng có
Trong lịch sử phát triển, có lẽ không ngành kinh doanh nào đòi hỏi sự chắc chắn và dự đoán dài hạn như công nghiệp ô tô. Thông thường, một mẫu xe mới cần ít nhất 4 năm để được thiết kế và đưa ra thị trường, buộc các hãng xe phải dự đoán thị hiếu người tiêu dùng từ rất sớm, trước khi chiếc xe thực sự xuất hiện tại showroom. Tuy nhiên, các cựu lãnh đạo trong ngành thừa nhận rằng họ chưa từng chứng kiến sự bất định nào khó khăn và phức tạp như hiện nay.
Những yếu tố tác động đồng thời gây ra khủng hoảng
Ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang bị tác động cùng lúc bởi nhiều yếu tố chồng chéo: các mức thuế quan thay đổi liên tục, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các hãng xe Trung Quốc trên toàn thế giới, sự xuất hiện của các dịch vụ taxi tự lái như Waymo, trong khi phần mềm dần thay thế sức mạnh động cơ vốn từng được coi là yếu tố cốt lõi. Doanh số bán xe tại nhiều thị trường lớn gần như đi ngang, còn lợi nhuận thì suy giảm đáng kể.
Cách các hãng xe Mỹ ứng phó với thời khắc mang tính bước ngoặt này sẽ quyết định liệu họ có thể tiếp tục tồn tại như những "ông lớn" toàn cầu hay dần trở nên mờ nhạt, chỉ còn là những nhà sản xuất ngách chuyên làm xe bán tải và SUV phục vụ chủ yếu cho thị trường nội địa. Những dấu hiệu ban đầu không mấy khả quan khi nhiều hãng xe lâu đời của Mỹ và châu Âu đã gặp khó khăn trong cuộc đua xe điện.
Cuộc đua xe điện và sự trỗi dậy của Tesla
Ban đầu, sự trỗi dậy nhanh chóng của Tesla khiến các hãng xe truyền thống trở tay không kịp. Sau đó, nhiều hãng đổ tiền xây dựng nhà máy mới để theo kịp xu hướng, nhưng giờ đây lại bắt đầu thu hẹp đầu tư khi chính phủ Mỹ bãi bỏ các khoản ưu đãi thuế và trợ cấp xe điện. Stuart Taylor, cựu lãnh đạo của Ford và hiện là Giám đốc sản phẩm của Envorso - công ty tư vấn phần mềm cho các hãng xe - nhận định: "Thuật ngữ 'chưa từng có tiền lệ' thường bị lạm dụng, nhưng trong trường hợp này thì đúng là mọi yếu tố đang cùng lúc xảy ra."
Đối với các hãng xe Mỹ, những lựa chọn phía trước đặc biệt khó khăn. Tổng thống Donald Trump đã mang lại lợi ích ngắn hạn cho họ khi nới lỏng các quy định về khí thải và tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu, giúp các hãng dễ dàng tiếp tục bán các dòng bán tải và SUV có biên lợi nhuận cao. Câu hỏi đặt ra là: liệu các hãng xe nên tận dụng cơ hội này để tối đa hóa lợi nhuận và làm hài lòng Phố Wall, hay vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào các công nghệ mới?
Nguy cơ lỗi thời và thách thức từ Trung Quốc
Các chuyên gia trong ngành cảnh báo rằng nếu không học cách sản xuất những mẫu xe điện hấp dẫn và có lợi nhuận, các hãng xe truyền thống có nguy cơ trở nên lỗi thời. Phần lớn lãnh đạo ngành ô tô tin rằng xe điện cuối cùng sẽ thay thế xe chạy xăng, bất chấp nỗ lực của chính quyền Trump nhằm thúc đẩy việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Nhờ những tiến bộ công nghệ, chỉ trong vài năm tới xe điện có thể rẻ hơn và sạc đầy trong vòng 15 phút hoặc ít hơn.
Một trong những vấn đề lớn nhất của các hãng xe lâu đời là nhiều mẫu xe điện của họ không thể cạnh tranh với sản phẩm của Tesla và các hãng xe mới. Tesla và các nhà sản xuất Trung Quốc như BYD đang có lợi thế đáng kể về công nghệ pin và phần mềm. Trong khi đó, nhiều hãng xe phương Tây vẫn thua lỗ khi sản xuất xe điện và phần lớn cũng tụt lại phía sau trong cuộc đua xe tự lái. Ở lĩnh vực này, các công ty Trung Quốc cũng đang đi trước, cùng với Tesla và Waymo.
Susan Helper, giáo sư tại Đại học Case Western Reserve, nhận định: "Có thể Ford và GM vẫn tồn tại như những cái tên thương hiệu, nhưng động cơ và công nghệ bên trong những chiếc xe đó lại đến từ Trung Quốc."
Tác động sâu rộng đến nền kinh tế và việc làm
Sức khỏe của ngành công nghiệp ô tô có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế Mỹ. Khoảng 3 triệu người Mỹ đang làm việc trực tiếp cho các hãng sản xuất ô tô, linh kiện và các đại lý bán xe. Ngoài ra, số việc làm phụ thuộc gián tiếp vào ngành này còn lớn gấp tám lần, từ các tiệm rửa xe, công ty quảng cáo, nhà hàng đến nhiều lĩnh vực dịch vụ khác. Tất cả đều hưởng lợi từ chi tiêu của các hãng xe, nhân viên của họ hoặc chủ sở hữu ô tô.
Tuy vậy, trong năm qua, các nhà sản xuất xe và linh kiện đã cắt giảm khoảng 21.000 việc làm tại Mỹ, theo số liệu của Cục Thống kê Lao động, bất chấp việc chính phủ áp dụng các mức thuế quan nhằm buộc doanh nghiệp sản xuất nhiều hơn trong nước.
Lịch sử đổi mới và những khó khăn hiện tại
Trong hơn một thế kỷ qua, ngành ô tô luôn là nguồn đổi mới công nghiệp quan trọng, kể từ khi Henry Ford hoàn thiện dây chuyền lắp ráp di động vào đầu những năm 1900. Các hãng xe đóng vai trò then chốt trong nỗ lực phục hồi ngành sản xuất mà nhiều chính trị gia Mỹ theo đuổi. Nhiều kỹ thuật sản xuất do ngành ô tô phát triển, như việc sử dụng robot trong nhà máy, sau đó đã được các ngành công nghiệp khác áp dụng rộng rãi.
Những thách thức hiện nay của các hãng xe tại Mỹ và châu Âu đến sau một năm đầy khó khăn. Ford, General Motors và Stellantis - tập đoàn liên minh châu Âu, Mỹ sở hữu các thương hiệu như Chrysler, Fiat, Jeep và Peugeot - đều báo cáo khoản lỗ hàng tỷ USD vào cuối năm 2025, sau khi trì hoãn hoặc hủy bỏ một số kế hoạch đầu tư vào xe điện. Ngay cả những hãng vẫn có lợi nhuận như Mercedes-Benz của Đức cũng ghi nhận mức lợi nhuận giảm đáng kể.
Tín hiệu tích cực và chiến lược đầu tư
Tuy vậy, các hãng xe cho rằng tình hình không quá u ám như bề ngoài. Nhiều doanh nghiệp vẫn sở hữu lượng tiền mặt lớn tích lũy trong giai đoạn đại dịch, khi tình trạng thiếu xe cho phép họ tăng giá bán. General Motors thậm chí đủ tự tin về tình hình tài chính để chi 6 tỷ USD trong năm ngoái mua lại cổ phiếu của chính mình, một cách để hoàn tiền cho nhà đầu tư. Công ty cũng dự kiến dành khoản tiền tương tự cho năm 2026.
Paul Jacobson, Giám đốc tài chính của GM, cho biết tại một hội nghị ngành ô tô do Ngân hàng Dự trữ Liên bang Chicago tổ chức: "Bảng cân đối tài chính của GM có lẽ chưa bao giờ mạnh như hiện nay." Ford cũng trả tiền cho cổ đông thông qua cổ tức. Những khoản chi trả như vậy giúp tạo thiện cảm với Phố Wall và có thể giúp các công ty huy động vốn trong tương lai, theo John Paul MacDuffie, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania.
Tuy nhiên, ông cho rằng số tiền này có thể được sử dụng hiệu quả hơn nếu đầu tư vào sản phẩm và công nghệ mới. "Tôi không chắc mình hiểu hoàn toàn logic chiến lược đằng sau việc mua lại cổ phiếu," ông MacDuffie nói. Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng các hãng xe Mỹ vẫn có lợi thế, đặc biệt là khả năng tận dụng các đổi mới công nghệ từ Thung lũng Silicon, điều mà các hãng xe Trung Quốc khó có thể làm được.
Cam kết tiếp tục đầu tư vào tương lai
Các hãng xe cho biết họ vẫn tiếp tục đầu tư vào xe điện, công nghệ pin và xe tự lái, dù tốc độ đầu tư đã chậm lại. GM hiện có khoảng 12 mẫu xe điện, bao gồm các phiên bản chạy pin của Chevrolet Equinox, Chevrolet Blazer và Cadillac Escalade IQ. Mary T. Barra, CEO của GM, cho biết trong một cuộc họp với nhà đầu tư vào tháng 1: "Chúng tôi vẫn tin tưởng vào xe điện." Theo các lãnh đạo công ty, GM đang đầu tư vào công nghệ pin cũng như các phương pháp sản xuất xe điện có lợi nhuận.
GM đã ngừng phát triển taxi tự lái vào năm 2024 sau một vụ tai nạn tại San Francisco. Tuy nhiên, công ty dự kiến đến năm 2028 sẽ giới thiệu một mẫu xe có khả năng tự lái cao, cho phép tài xế có thể rời mắt trong một số tình huống.
