Thị trường vốn Việt Nam đang ghi nhận những chuyển biến tích cực nhờ hàng loạt cải cách đồng bộ về hạ tầng giao dịch, cơ chế vận hành và khung pháp lý. Những thay đổi này tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu nâng hạng thị trường, theo đánh giá của Ngân hàng UBS trong báo cáo gửi khách hàng sau Tọa đàm “Các chính sách phát triển thị trường vốn của Việt Nam” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức ngày 2/6 tại Singapore.
Những cải cách mang tính thực chất
Tại sự kiện, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng đại diện các tổ chức tài chính lớn như BlackRock, Morgan Stanley, HSBC và SSI đã chia sẻ về quá trình phát triển và cải cách thị trường vốn. UBS nhận định các cải cách đang diễn ra mang tính thực chất, có thể đo lường và tạo dựng niềm tin với cộng đồng đầu tư quốc tế.
Một trong những kết quả nổi bật là thời gian mở tài khoản cho nhà đầu tư đã giảm mạnh từ 3-6 tháng xuống còn khoảng 2 ngày. Phần lớn giao dịch hiện được thực hiện theo cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài. Thanh khoản thị trường cũng cải thiện đáng kể, với giá trị giao dịch quý I/2026 tăng khoảng 50% so với cùng kỳ.
Cơ chế CCP - Cột mốc quan trọng
Việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được đánh giá là cột mốc quan trọng nhất trong ngắn hạn, dự kiến vận hành từ đầu năm 2027. Để CCP hiệu quả, cần duy trì các cải cách về cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, thực hiện ký quỹ qua công ty chứng khoán thay vì ngân hàng lưu ký, và tối ưu hóa bù trừ nghĩa vụ giữa các bên.
Bên cạnh CCP, các hạ tầng khác như hệ thống xử lý tự động hoàn toàn (STP), tài khoản tổng (OTA), cơ chế vay và cho vay chứng khoán (SBL) cũng đang được hoàn thiện. Giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày đạt khoảng 1,2 tỷ USD, quy mô vốn hóa thị trường giữa tháng 5/2026 đạt khoảng 419 tỷ USD. Có thời điểm trong quý I/2025, giá trị giao dịch của Việt Nam đã vượt Singapore và Indonesia.
Lộ trình nâng hạng thị trường
Lần đầu tiên, Việt Nam xây dựng kế hoạch nâng hạng thị trường được Chính phủ phê duyệt chính thức với lộ trình và nhiệm vụ cụ thể. Bà Vũ Thị Chân Phương cho biết, FTSE Russell đã xác nhận nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026. Mục tiêu gia nhập rổ chỉ số MSCI Emerging Markets được đặt ra vào năm 2030.
Kế hoạch tập trung vào triển khai OTA, CCP và từng bước nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Việc FTSE Russell xác nhận nâng hạng tạo hiệu ứng tích cực, thu hút sự quan tâm lớn từ các tổ chức chỉ số và nhà đầu tư quốc tế, vượt kỳ vọng ban đầu.
Giới hạn sở hữu nước ngoài tại ngân hàng thương mại hiện ở mức 30%, việc điều chỉnh cần sửa đổi quy định pháp luật cấp cao hơn. Tuy nhiên, việc Ngân hàng Nhà nước cho phép 4 ngân hàng thương mại tái cơ cấu được nâng giới hạn lên 49% là tín hiệu tích cực.
Diễn biến dòng vốn và triển vọng
Lượng vốn ngoại rút ròng khoảng 2,5 tỷ USD từ đầu năm được bù đắp bởi 3,5 tỷ USD dòng vốn trong nước, cho thấy thị trường ổn định khi nhà đầu tư nội hấp thụ lượng cung từ khối ngoại. Hoạt động rút vốn chủ yếu do yếu tố vĩ mô toàn cầu và tỷ giá, không phải quan ngại riêng với Việt Nam.
UBS ghi nhận quỹ đạo gia tăng thị phần xuất khẩu của Việt Nam tương đồng với Trung Quốc trước đây, là yếu tố hấp dẫn cấu trúc cho nhà đầu tư dài hạn. Để tăng minh bạch, Việt Nam tham khảo kinh nghiệm Indonesia, dự kiến công bố cơ cấu sở hữu cổ phần theo bảy nhóm nhà đầu tư trên website trong tháng 6.
Cũng trong chương trình tại Singapore, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã làm việc với MSCI, Hiệp hội Ngân hàng lưu ký toàn cầu và nhiều tổ chức đầu tư, trao đổi về tiêu chí nâng hạng, CCP và giải pháp tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, hướng tới thị trường minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế.
