Bộ Tư pháp vừa công bố dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) với nhiều đề xuất nhằm siết chặt hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất, đặc biệt là xử lý tình trạng người trúng đấu giá nhưng bỏ cọc. Theo đó, tỷ lệ tiền đặt trước trong đấu giá đất ở cho cá nhân được đề xuất nâng từ mức 10% lên đến 50% giá khởi điểm.
Quy định mới về tiền đặt cọc và cấm tham gia đấu giá
Dự thảo luật hóa Nghị quyết 66/2026 của Chính phủ, bổ sung quy định cấm cá nhân trúng đấu giá nhưng bỏ cọc tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong thời hạn từ 6 tháng đến 5 năm. Quyết định cấm sẽ do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá đưa ra, đồng thời phải được gửi đến Bộ Tư pháp và đăng tải công khai trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia.
Người trúng đấu giá vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm như cung cấp thông tin sai sự thật, sử dụng giấy tờ giả mạo, thông đồng dìm giá hoặc nâng giá, đe dọa đấu giá viên... dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy sẽ không được nhận lại tiền đặt cọc. Ngoài ra, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Nguyên tắc mới nhằm ngăn chặn 'cò mồi' và thổi giá
Dự thảo bổ sung nguyên tắc: người tham gia đấu giá đã nộp hồ sơ, tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá được coi như đã đồng ý mua tài sản bằng giá khởi điểm. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng 'cò mồi', 'xã hội đen' hoặc người không có nhu cầu thực sự tham gia đấu giá để trục lợi, thổi giá.
Theo thống kê của Bộ Tư pháp, sau gần 10 năm thực hiện Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi năm 2024), cả nước có gần 1.200 đấu giá viên, gần 500 doanh nghiệp đấu giá tài sản và 32 trung tâm dịch vụ đấu giá. Từ tháng 7/2017 đến 31/12/2025, các tổ chức đấu giá đã tổ chức hơn 336.600 cuộc, thu về hơn 4.000 tỷ đồng tiền thù lao và nộp ngân sách hơn 1.700 tỷ đồng.
Tuy nhiên, Bộ Tư pháp thừa nhận vẫn còn tình trạng thông đồng, dìm giá ngày càng tinh vi. Đặc biệt, nhiều người lợi dụng chênh lệch giữa giá khởi điểm và giá thị trường, cùng với mức tiền đặt trước thấp, để trả giá cao rồi bỏ cọc, gây ảnh hưởng đến thị trường bất động sản và an ninh trật tự. Từ năm 2018 đến nay, cơ quan chức năng đã khởi tố 16 vụ án liên quan đến tội phạm đấu giá tài sản.
Đề xuất hiệu lực thi hành từ 1/7/2027
Dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Trong đó, quy trình đấu giá được sửa đổi theo hướng chặt chẽ hơn, như chỉ yêu cầu niêm yết thông tin tại UBND cấp xã đối với bất động sản là đất đai, nhà, công trình gắn liền với đất. Tất cả tài sản đấu giá phải được thông báo công khai trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia.
Dự thảo cũng bổ sung một chương riêng về đấu giá trực tuyến đối với tài sản tự nguyện của cá nhân, tổ chức. Theo đó, người có tài sản có thể thỏa thuận trình tự, thủ tục linh hoạt, lựa chọn hình thức đấu giá phù hợp, bao gồm các hình thức ngoài 4 hình thức đấu giá theo luật, phương thức đặt giá xuống và nguyên tắc không công khai giá khởi điểm để tăng tính cạnh tranh.
Bộ Tư pháp cho rằng quy định này tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thông lệ quốc tế về nghề đấu giá.
