Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư 58/2026 hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp (DN) siêu nhỏ. Theo đó, DN siêu nhỏ được phép bố trí người làm kế toán là cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật hoặc người đứng đầu, phù hợp với nhu cầu của đơn vị. Đồng thời, DN siêu nhỏ không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng; người phụ trách kế toán sẽ ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính.
Song song đó, cách ghi chép kế toán cũng được điều chỉnh theo hướng đơn giản hóa, bám sát phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập mà DN lựa chọn. Chẳng hạn, với DN siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập DN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, hệ thống chứng từ chủ yếu xoay quanh hóa đơn và các giấy tờ liên quan đến doanh thu. Việc ghi chép được rút gọn, chỉ cần theo dõi trên Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN) là có thể đáp ứng yêu cầu. Tương tự, đối với DN siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế thu nhập DN trên thu nhập tính thuế, chứng từ có mở rộng hơn nhưng vẫn giữ theo hướng tối giản. Ngoài hóa đơn, DN có thể sử dụng thêm bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn cùng các chứng từ khác để xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế.
Giảm nghĩa vụ báo cáo tài chính
Một thay đổi quan trọng khác là việc tinh giản nghĩa vụ báo cáo. DN nộp thuế thu nhập DN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu sẽ không phải nộp báo cáo tài chính nếu không có yêu cầu cụ thể từ cơ quan quản lý. Trường hợp cần lập báo cáo, hệ thống được rút gọn chỉ còn 2 báo cáo cơ bản: báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, giúp DN dễ dàng theo dõi và giảm đáng kể chi phí kế toán.
Thông tư này có hiệu lực từ ngày 1.7, và các DN được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý, nhưng phải áp dụng thống nhất trong một năm tài chính. Việc thay đổi chế độ kế toán chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.
Khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp
Ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HCM, cho rằng quy định này thông thoáng hơn, gỡ khó cho các DN siêu nhỏ. Theo quy định hiện hành, một DN khi thành lập bắt buộc phải có bộ máy kế toán, bố trí nhân sự thực hiện công tác này, trong đó bắt buộc phải có kế toán trưởng. DN phải thuê người làm kế toán trưởng hoặc thuê công ty dịch vụ kế toán bên ngoài, làm tăng chi phí. Với quy định mới, các công ty nhỏ có thể sử dụng chính lực lượng trong nhà nếu có hiểu biết và đào tạo qua kế toán căn bản để phụ trách kế toán (điều kiện, tiêu chuẩn thấp hơn kế toán trưởng), nhờ đó chi phí thực hiện kế toán thấp hơn nhiều. Bên cạnh đó, Chính phủ đã bãi bỏ ngành nghề "Kinh doanh dịch vụ kế toán" ra khỏi nhóm ngành đầu tư kinh doanh có điều kiện, giúp chi phí thuê dịch vụ kế toán bên ngoài cũng thấp hơn trước.
Theo luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, quy định mới về chế độ kế toán cho DN siêu nhỏ thật sự giúp đối tượng này thở phào. Thực tế, DN siêu nhỏ ít người, doanh thu thấp nhưng trước đây vẫn phải bố trí kế toán trưởng và không được giao cha mẹ, anh chị em hay con cái công việc này, khiến nhiều đơn vị phải thuê dịch vụ bên ngoài, kéo theo chi phí cao.
"Thông tư 58/2026 thông thoáng hơn, hỗ trợ hơn cho nhóm DN siêu nhỏ, từ đó làm giảm chi phí tuân thủ. Cùng với hàng loạt chính sách đã ban hành như thuế suất thuế thu nhập DN 15% (DN có tổng doanh thu năm không quá 3 tỉ đồng) hoặc 17% (doanh thu từ trên 3 tỉ đến không quá 50 tỉ đồng), các DN nhỏ và vừa mới thành lập được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm... sẽ giúp nhóm này nhẹ gánh chi phí, có thêm động lực phát triển", LS Trần Xoa nhận định.
Dù vậy, ông Xoa so sánh: Hộ kinh doanh nếu có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm cũng phải áp dụng phương pháp tính thuế bằng doanh thu trừ chi phí và thuế suất 15% trên lợi nhuận như DN siêu nhỏ. Tuy nhiên, trong khi DN siêu nhỏ được hưởng nhiều ưu đãi khác như miễn, giảm thuế theo ngành nghề hoặc địa bàn khó khăn, vùng đặc biệt khó khăn; DN sản xuất, xây dựng, vận tải sử dụng nhiều lao động nữ được giảm thuế; DN sử dụng nhiều lao động là người dân tộc thiểu số được giảm thuế... thì hộ kinh doanh không được hưởng. Ngoài ra, DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa còn được hỗ trợ tiếp cận vốn, đất đai mà hộ kinh doanh không có.
Vì vậy, LS Trần Xoa nhấn mạnh: Quy định mới về kế toán với DN siêu nhỏ nói riêng và nhiều chính sách mới gần đây thể hiện tinh thần hỗ trợ DN nhỏ và vừa theo mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên DN. Bởi hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỉ đồng/năm được miễn thuế thì DN cũng được áp dụng tương tự. Nếu hộ có doanh thu trên 3 tỉ đồng, không còn được lựa chọn chính sách thuế mà phải thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ và nộp thuế như DN, nhưng lại không được hưởng nhiều ưu đãi như DN siêu nhỏ, DN nhỏ và vừa. Do đó, các hộ nên xem xét chuyển lên DN khi doanh thu vượt mức 3 tỉ đồng/năm.
Theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, tiêu chí xác định DN siêu nhỏ như sau: Trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng: sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu năm không quá 3 tỉ đồng hoặc tổng nguồn vốn năm không quá 3 tỉ đồng. Trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ: sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu năm không quá 10 tỉ đồng hoặc tổng nguồn vốn năm không quá 3 tỉ đồng.
