Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định thành lập Quỹ Học bổng Quốc gia (gọi tắt là Quỹ) trực thuộc Bộ. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hệ thống học bổng hiện nay còn phân tán, thiếu một đầu mối cấp quốc gia để điều phối, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ ngân sách nhà nước và xã hội.
Năm chương trình học bổng trọng tâm
Theo dự thảo Nghị định công bố ngày 4 tháng 5, Quỹ sẽ tổ chức 5 chương trình học bổng chính bao gồm: học bổng tài năng; học bổng đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế và thỏa thuận quốc tế; học bổng thu hút người nước ngoài học tập tại Việt Nam; và học bổng tạo cơ hội phát triển cho người học thuộc các nhóm ưu tiên.
Đáng chú ý, lần đầu tiên Quỹ có một chương trình học bổng cấp quốc gia nhằm thu hút người nước ngoài đến học tập tại Việt Nam. Trước đây, loại học bổng này chỉ được thực hiện ở cấp cơ sở giáo dục, chủ yếu là các trường đại học tự chủ động cấp học bổng cho sinh viên quốc tế.
Mục tiêu quốc tế hóa giáo dục
Theo dự thảo, chương trình học bổng này sẽ hỗ trợ người nước ngoài đến học tập và nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục Việt Nam, góp phần thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài quốc tế, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và vị thế học thuật của đất nước.
Bộ GD-ĐT cho biết mức hỗ trợ của học bổng sẽ được xác định dựa trên chi phí học tập, nghiên cứu và sinh hoạt phí hợp lý trong thời gian du học tại Việt Nam, phù hợp với nguồn lực của Quỹ. Mức hỗ trợ có thể bao gồm toàn bộ hoặc một phần học phí, chi phí đào tạo, sinh hoạt phí thiết yếu, phí bảo hiểm y tế, thị thực, cư trú và các chi phí cần thiết khác theo quy định.
Năm đối tượng ưu tiên
Học bổng thu hút người nước ngoài đề ra 5 trường hợp ưu tiên. Thứ nhất là công dân nước ngoài đến học tập, nghiên cứu các lĩnh vực về Việt Nam, Đông Nam Á, ngôn ngữ Việt, dạy tiếng Việt và các khía cạnh khác như lịch sử, văn hóa, kinh tế. Thứ hai là các chương trình đào tạo, nghiên cứu trình độ sau đại học và chương trình nghiên cứu chuyên sâu gắn với bối cảnh, dữ liệu và thực tiễn Việt Nam.
Thứ ba là một số ngành hoặc lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ. Thứ tư là các chương trình, đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu gắn với phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu quốc gia và các dự án ưu tiên của Việt Nam. Cuối cùng là người nước ngoài đến từ một số quốc gia, vùng lãnh thổ và đối tác theo danh mục hoặc tiêu chí do Bộ GD-ĐT quy định.
Trong quá trình xét chọn, Bộ GD-ĐT cho biết sẽ ưu tiên những cá nhân nước ngoài có thành tích học tập, nghiên cứu tốt, hoặc có đóng góp tích cực cho Việt Nam trong các lĩnh vực phù hợp theo từng giai đoạn.
Quy trình phối hợp và triển khai
Về phương án phối hợp, Quỹ sẽ công bố chương trình học bổng, điều kiện, tiêu chí và chỉ tiêu. Các cơ sở giáo dục sẽ đánh giá năng lực học thuật và đề cử ứng viên đáp ứng yêu cầu của học bổng cũng như tiêu chí tiếp nhận của đơn vị. Sau đó, Quỹ sẽ xem xét và quyết định cấp học bổng dựa trên danh sách ứng viên do các đơn vị đề cử và tiêu chí đã đề ra. Đây là quy trình tương tự nhiều chương trình học bổng của các chính phủ khác trên thế giới.
Ngoài ra, một trong 5 chương trình học bổng của Quỹ là học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế cũng sẽ có suất dành cho công dân nước ngoài đến học tập, nghiên cứu tại Việt Nam.
Kinh nghiệm quốc tế
Trước Việt Nam, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã vận hành các chương trình học bổng chính phủ để thu hút người nước ngoài tới học tập, nghiên cứu và đóng góp cho địa phương. Có thể kể đến chương trình Fulbright của Mỹ với nhiều loại học bổng cho các hình thức khác nhau; Australia Awards Scholarship của Úc; Manaaki của New Zealand; Chevening của Anh chú trọng bậc thạc sĩ.
Tại khu vực Đông Nam Á, nhiều quốc gia cũng đã thành lập chương trình học bổng chính phủ để thu hút sinh viên quốc tế, như học bổng ASEAN dành cho bậc trung học phổ thông của Singapore, học bổng MIS của Malaysia, học bổng Thailand Scholarships của Thái Lan cho bậc thạc sĩ và tiến sĩ, hay học bổng Kemitraan Negara Berkembang của Indonesia cho các bậc học từ cử nhân đến tiến sĩ.
